DiğerEkonomiTüm HaberlerBasında BugünHava DurumuDövizGaleriKonularMizah DergileriBir Bakışta BugünKitap24

İrfan Yalın | Koleksiyoncu

"Alice Harikalar Diyarında" yazarına 150 yıl sonra pedofili suçlaması 

Viktorya dönemi çocuk edebiyatının abartılı metaforlar ve fantastik unsurlarla dolu öncü eseri değişen toplumsal normlar sonrasında pedofilikle suçlanmış

Yüzyılı aşkın bir süre içinde dünya çocuk edebiyatının öncülerinden olan “Alice Harikalar Diyarında” adlı eser bir çayırda uyuyakalan ve rüyasında bir kuşu takip ettiğini gören genç kızın sık sık beklenmedik şekilde boyut değiştirip çok garip yaratıklarla yaşadığı anları, geçirdiği harika zamanı ve tuhaf macerasını anlatan bir serüven.  

Romanın kahramanı Alice, fantastik yolculuğunda gerektiğinde bir parmak kadar küçülüp beyaz bir tavşanın ardından küçük bir delikten onun yuvasına aşağı inen, tamamen kurgusal olarak anlatılan garip yaratıklarla karşılaşıp bazen harika, bazen de tuhaf macera yaşayan bir çocuk. Eser nargile içen tırtıl, domuza dönüşen düşes bebek, çay partisine katılan Cheshire kedisi, çılgın şapkacı, mart tavşanı, alaycı kaplumbağa, kriket sopası olarak tasvir edilen flamingo ile kriket topu olarak kullanılan kirpilerle ve çok farklı unsurlarla renklendirilmiş.

Alice Harikalar Diyarı pul koleksiyonerleri için çeşitli ülke postanelerinde tedavüle sokulmuş

Alice Harikalar Diyarı'nın efemeraları koleksiyonerler için başlı başına bir tema! 

Kraliçenin kriket oyununa katılan karakterlerin neredeyse hepsine idam cezası vermesi sonrasında onun isteğiyle Alice’nin hıçkıra hıçkıra ağlayanlarla konuşmaya götürülmesi, sonra da Kraliçenin turtalarını çalmakla suçlanan Alice’in Kalpler Valisi'nin davasında tanık olarak çağrılıp onun da başının kesilmesi istediğinde, roman karakterlerinin iskambil destesine dönüştüğünü gören kahramanın rüyadan uyanmasını anlatan fantastik öykü çizimleri ve anlatmaya çalıştıklarındaki gizlerle ilk günden bu yana çok popüler kurgu eser haline gelmiş.

Fantastik öykünün karakterleri gerektiğinde iskambil destesine dönüşebilmiş

Bu denli geniş hayal gücüyle çok farklı edebi bir yol izleyen yazar hırs, dikkat dağıtma, çirkinleştirme ve farklı mizah tekniğiyle Viktorya Dönemi edebiyatını derinden etkilemiş.

Lewis Carroll kimdir?

Lewis Carroll takma adını kullanan Charles Lutwidge Dodgson 27 Ocak 1832 tarihinde İngiltere’de Daresbury’da 11 çocuklu kalabalık bir ailenin üçüncü çocuğu olarak dünyaya gelmiş.  

Genç yaşında kısa hikayelere ilgi duyan Lutwidge Dodgson, ilk olarak Mischmasch adlı dergide yayınlattığı eserlerini, 1854–1856 yılları arasında The Comic Times ve Oxford Critic gibi daha geniş kitlelere ulaşabilen yayın organlarına göndererek edebiyat çevresinde adını duyurmaya başlamış. “Solitude” adlı kısa hikayesinde kullandığı “Lewis Carroll” takma adını çok sevmiş olmalı ki sonrasında bütün eserlerinde bu ismi kullanmış.

Adını çocuk edebiyatında sıra dışı kurgularıyla belleklere kazıyan İngiliz yazarın sembolik mantıkçı, matematikçi ve fotografçı kişiliğiyle yazdığı pek çok şiirin yanında “Aynanın İçinden”, “Matematik Problemleri” gibi başka önemli eserleri bulunsa da asıl ününü Alice Harikalar Diyarında isimli edebi eseri ile kazanmış.  

Lewis Carroll takma adını kullanan Charles Lutwidge Dodgson'un 1880 yılında çekilmiş fotoğrafı

Alice aile dostunun kızı

Alice Harikalar Diyarında isimli eserini aile dostları olan Oxford'daki Christ Church'ün dekanı Henry George Liddell’in kızı Alice Liddell’den ilham alarak tasarladığını söyleyen yazar, yazdığı eserini ilk kez bir piknik sohbetinde Liddell ailesine anlatmış, onlar tarafından da bu eserin basılması konusunda özendirilmiş.

Eser Christ Church'ün dekanı Henry George Liddell’in kızı Alice Liddell’den ilham alınarak tasarlanmış

Alice'in Yeraltı Maceraları" ismiyle el yazısıyla hazırlanan derleme Liddell'in evini ziyaret eden birinin bunu görüp okuması ve yayınlanması gerektiğini söylemesi sonrasında ciddiyet kazanmış; Carroll kitabı tekrar gözden geçirmiş ve genişletmiş.

İlk kez 1865 yılında yayınlanan eser çocuk edebiyatının o ana kadar genellikle ahlaki dersler vermeyi amaçladığı bir dönemde ortaya çıktığı için yazım tarzı ve fantastik kurgusuyla ilk başta herkesi şaşırtmış, genç okuyucuları büyülemiş ama eleştirmenler tarafından saçmalık olarak görülüp takdir edilmemiş.

Çizimlerdeki hayal gücü

Basıma hazırlanan kitabı zenginleştiren çizimler Sir John Tenniel tarafından tasarlanmış, çizimlerdeki fantastik unsurlar okuyucunun Alice'in gizemli hayal dünyasına girişini kolaylaştırmış.

Kitabın sıradışı çizimlerini yapan Sir John Tenniel'in 6 Ekim 1878'de yayınlanan portresi

İlerleyen yıllarda çizgi karakterlerin sosyal yaşamın bir parçası olmasına hizmet edecek olan Tenniel'in çizimlerindeki tavşanın kıyafetleri, insan şeklindeki uzuvları ve duruşu sayesinde anlaşılan sıkıntılı hali okuyucuyu günlük dünyadan alıp fantezilerle dolu bir yaşama süreklerken çok etkili olmuş; hayvan ile insan arasındaki kavramsal farklılıkları görsel olarak ortadan kaldırırken -neredeyse- bu konuda bir başlangıç noktası yaratmış.

Öykünün sayfalarını süsleyen çizimler Viktorya döneminin ünlü sanat eleştirmenlerinden övgüler almış; Tenniel, fantezi ile gerçeği hayal gücüyle birleştiren sanatçı olarak övülmüş. 

Çocuk dilini anlamanın gücü

Carroll’un çocukların zihinlerinin nasıl çalıştığını iyi anlatan dili ve yerleşik mantığı alt üst etme biçimi kısa sürede sınırların ötesine geçmiş; fantezi kurgusunun bilmecelerle, şiirlerle ve çizimlerle daha da sıra dışı boyuta ulaşması ona çok geniş bir okuyucu kitlesi kazandırmış.

Çizimlerin renkliliği kitaba olan ilgiyi arttırmış

Bu kitabın devamı niteliğinde olan "Aynanın Ardından ve Alice'in Orada Buldukları" isimli eser Aralık 1871'de yayımlandığında ilkinin ününe yetişemese de başarılı bir edebi eser olarak yorumlanmış ve olumlu eleştiriler almış.

Carroll’un Alice’den sonra en fazla bilinen yapıtı olarak hayali bir yaratığın peşine düşmüş olan garip bir gemi tayfasının yolculuğunu şiirsel bir dille anlattığı “Köpan Avı” adlı eserinin çizimleri Dante Gabriel tarafından hazırlanmış ve kitap 1876 yılında piyasaya sürülmüş.

Karanlıkta yazmaya yarayan yazı tableti ile harfleri birleştirip oluşan kelimeleri birbiri arasında bağlama üzerine kurulu “scrabble” aktivitesinin temeli sayılabilecek mantık oyunları tasarımı Caroll’un hanesine yazılırken o dünyanın farklı ülkelerine yaptığı gezilerle zihnini dinlendirmiş; Church’deki öğretim görevlisi pozisyonunu 1881 yılına kadar devam ettirmiş.

Yaşamının büyük bölümünü İngiltere'nin kuzey sahillerinde geçiren yazar 14 Ocak 1898 tarihinde Surrey Guildford’da kız kardeşinin evinde, zatürreden vefat etmiş.  

Eserin fantastik unsurları her dönemde defalarca tasarlanmış

Lewis Caroll’un yeni yeni gelişen portre fotoğrafçılığına olan ilgisi

Yazarlık ve matematikçiliğinin yanında farklı ilgi alanları da olan Carroll, amcası Skeffington Lutwidge’dan ilham alarak başladığı fotoğrafçılıkta tanınan bir isim olmuş ve 3000’den fazla kareye imza atmış.

O yıllarda çektiği fotoğraflarda temel olarak insanları, küçük kız çocuklarını, köpekleri, ağaçları kullanan Caroll’a pedofil suçlaması gelmemiş, Viktorya dönemi insanları duruma farklı bakmışlar. Çünkü o yıllarda fotoğraf yeni gelişen bir teknikmiş ve fotoğraf portreciliğinin bir diğer öncüsü olan Julia Margaret Cameron da hem kostümlü hem de çeşitli derecelerde çıplak çocuk fotoğrafları çekmiş.

Lewis Caroll’a çağdaşlarından gelen eleştiriler onun çektiği fotoğraflardan değil o zamanlar yasal rıza yaşı olan 12 altındaki küçük kızlarla yakınlaşması olmuş. Bugün evrensel anlamda 18 olarak belirlenen ergenlik yaşı 1885 yılında 16 olarak belirlenmiş.

Çocuklara olduğu kadar yetişkinlere de hitap eden fantezi

Eser 19. yüzyılın sonuna gelindiğinde İngiltere'nin en popüler çocuk kitabı haline gelmiş, 1. Dünya Savaşı öncesinde dünyanın farklı ülkelerinde de ismi bilinen öykü kitapları arasında yer almış.

1903 yılında, Alice Harikalar Diyarında sinemaya uyarlanan ilk eserlerden biri olmuş, İngiltere'de üretilen en uzun film olarak tarihe adını yazdırmış.

Eser BBC’nin “en iyi çocuk kitapları anketinde” ikinci olmuş!

Jonathan Miller tarafından tekrar filme çekilen versiyonu 28 Aralık 1966'da BBC televizyonunda yayınlandığında genel kanı eserin çocuk edebiyatı içinde ele alınsa da kurgusuyla her yaşa hitap edebileceği yönündeymiş.

Alice ve beyaz tavşanın maceraları milyonlarca okuru 150 yıl boyunca etkilemiş

150. yıl kutlamalarında ortaya çıkan suçlama

1960'lı yılların sonuna doğru artan uyuşturucu kullanımıyla birlikte uzmanlar Alice'in öyküsünü büyük bir halüsinasyon olarak yorumlamışlar hatta eserden ilham alarak yazıldığı söylenen şarkı sözleriyle bu ilişkiyi uyuşturucu kullanımıyla pekiştirmişler. Viktorya döneminin ahlak anlayışının değişmesi ve psikanalitik teorinin doğuşuyla birlikte, Alice Harikalar Diyarında adlı eser masum görülmemeye başlanmış.

Suçlamalar tam unutuldu derken 2015 yılında eserin 150. yıldönümü için hazırlanan bir belgesel çalışması sırasında ortaya çıkan fotoğraf koleksiyonunda keşfedilen şok edici görüntüler kutlamaları gölgede bırakmış ve ünlü yazarın çocuklara olan ilgisinin masum olmadığını düşündürtmüş.

"Alice Harikalar Diyarında" yazarı 150 yıl sonra pedofili ile suçlanmış

“Lewis Carroll'ın Gizli Dünyası” adını taşıyan belgeselde, yazarın ergen olmayan kız çocuklarına olan cinsel ilgisi olduğu savı Fransa’da bir koleksiyonda fark edilen çıplak kız çocuğu fotoğraflarına dayandırılmış. Adli tıp destekli dedektif soruşturması gibi hazırlanan belgeselde arşivde bulunan küçük çıplak kız çocuğu fotoğraflarında Alice’in ablasının da olduğu saptanmış.

Keşke hiç yazmasaydım

Nesiller boyunca filmlere, resimlere, baleye, bilgisayar oyunlarına ilham veren hatta adına bir nörolojik sendrom tanımlanan fantastik öykünün baskısı hiç tükenmemiş; sihirli kekler, gizli kapılar, sırıtan kediler ve cıvıldayan kaplumbağalarla dolu serüven her dönemde yazarların, eleştirmenlerin, akademisyenlerin ilgisini üstünde toplayan çocuk klasiği olarak kalmış.

Kitabın ilk basımları ve çizimleri dünyanın her yerinde meraklılarınca toplanıyor

150 yıl sonra eleştirilerin odağında olan yazar başına geleceği önceden görmüş olmalı ki 1891 yılında dostu Anne Symonds'a yazdığı bir mektupta gerçek ismiyle tanınmamaktan yakınmış ve "bazen Alice’in öyküsünü keşke hiç yazmasaydım dediğim anlar oluyor" demiş!

Görsellerini bu yazımda kullanmadığım fotoğraf koleksiyonundaki geçmişin yaşanmışlıklarını geleceğe taşıyan izler karanlıkta kalanları gün ışığına çıkarmış, değişen sosyal yapı ve ahlak anlayışı tam 150 yıl sonra yazara ağır yük getirmiş. 

Anlaşılan o ki gerçek bir gün ortaya çıkıyor ve herkes bizim gibi yapılanları örtmeye çalışıp faileri aklamaya çalışmıyor. 

Güzellikleri biriktirmenizi dilerim.

https://www.victorianweb.org/authors/carroll/carter.html

https://www.theguardian.com/culture/2021/feb/28/dark-side-of-wonderland-ahead-of-va-show-book-explores-alices-occult-link

https://newenglishteas.com/en-int/blogs/top-tips/8-life-lessons-you-can-learn-from-alice-in-wonderland

https://www.bbc.com/historyofthebbc/anniversaries/december/alice-in-wonderland

https://www.bbc.com/culture/article/20160527-alice-in-wonderlands-hidden-messages

https://www.telegraph.co.uk/alice-in-wonderland/

https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/arts/alice-wonderland-author-lewis-carroll-897812/

https://www.theguardian.com/childrens-books-site/2015/apr/17/10-things-you-didnt-know-about-alice-in-wonderland-lewis-carroll  

https://universityofglasgowlibrary.wordpress.com/2015/11/18/happy-150th-birthday-to-alice/

Yazarın Diğer Yazıları

Kent yaşamının vazgeçilmezi olarak dünyanın her yerinde her geçen gün sayıları artan, hizmetleriyle hem övgülerin hem de eleştirilerin odağında olan kurye sektörü emekçileri, platformların, algoritmaların ve yazılım sistemlerinin kıskacı altında -gerektiğinde- muhatap bile bulamadan iki tekerlek üstünde teslimat yapmaya çalışıyorlar

Ben-Hur İstanbul'da, Osmanlı sarayında

19. yüzyılın en çok satan, defalarca tiyatroya ve sinemaya uyarlanan Ben-Hur romanının yazarı Lewis Wallace, 2. Abdülhamit’le tokalaşan ilk kişi olmuş

Kültürler arasındaki köprü: Çeviri tarihi

Çeviri on binlerce yıl önce, insanın yeryüzüne yayıldığı, kendilerini işaretlerle ya da basit sözlerle ifade etmeye başladıkları dönemde başlamış; karşılaşan farklı gruplar ve göçebe topluluklar arasında tercümanlar ortaya çıkmış

© Tüm hakları saklıdır.

Kullanım ve Gizlilik Şartları

Dünya Basınında Bugün

© T24