1960 Kıbrıs Cumhuriyeti, 11 Şubat 1959 Zürih ve 19 Şubat 1959 Londra Antlaşmaları ile Kıbrıs Türkleri ve Kıbrıs Rumlarının ayrı ayrı egemenlik iradelerine, eşitliklerine ve ortaklıklarına dayalı mutabakatlarının Türkiye, İngiltere ve Yunanistan tarafından garanti altına alınması prensibiyle kurulmuştur. Bu çerçevede imzalanan Kuruluş, Garanti ve İttifak Antlaşmaları kapsamında, üç garantör devletin teminatı altında 16 Ağustos 1960 tarihinde iki toplumun eşit kurucu iradeleri ve egemenlikleriyle ortak bir devlet olarak Kıbrıs Cumhuriyeti hayata geçirilmiştir. Bahse konu devlet, coğrafi bölünmeye dayalı klasik bir federasyon değil; aynı topraklarda yaşayan Kıbrıslı Türkler ile Rumların anayasal olarak iktidarı paylaştığı, işlevsel federal ögeler barındıran, nev-i şahsına münhasır bir ortaklık devleti niteliğindeydi. Cumhurbaşkanının Rum, Muavininin Türk olması öngörülüyor; her iki makama tanınan veto yetkileri düzenin basit bir çoğunluk yönetimi değil, iki toplumlu kurucu ortaklık olduğunu ortaya koyuyordu. Ayrı Cemaat Meclisleri ise Kıbrıs Türklerini bir “azınlık” değil, veto yetkisi ve anayasal güvenceleri bulunan asli “kurucu ortak” olarak konumlandırıyordu. Ne var ki bu ortaklık, Rum siyasetinin özünde yatan Kıbrıs’ın Yunanistan’a bağlanmasını hedefleyen Enosis emeliyle bağdaşmıyordu. Adada 1821’den itibaren Enosis düşüncesi, Başpiskopos Kiprianos önderliğindeki ilk isyan girişiminden Yunanistan’ın 1828’de İngiltere, Rusya ve Fransa’ya verdiği ilhak taleplerini içeren notalara kadar uzanan bir çizgi izlemiştir. Bu seferberliğin doruğunu, Etnarşi’nin örgütlediği ve AKEL’in desteklediği, kiliselere yerleştirilen defterlerde yalnızca “birleşme” seçeneğinin sunulduğu 1950 referandumu oluşturmuş; böylece Enosis’in salt Kilise merkezli bir proje değil, Rum siyasetinin bütününü kapsayan bir mutabakat olduğu görülmüştür. Nitekim bu noktada Makarios, henüz 1948 yılında Baf Metropoliti seçilmiş ve 15 Ocak 1950 tarihinde düzenlenen Enosis Plebisiti’nin (Kıbrıs’ın Yunanistan’a bağlanması referandumu) baş mimarlarından biri olduğunu da anımsatmak gerekir. Rumlar Kıbrıs’ın Yunanistan’a bağlanması amacıyla 1 Nisan 1955’te EOKA terör örgütünü kurmuş, Kıbrıs Türkleri de can güvenliklerini koruyarak direnmek amacıyla 1 Ağustos 1958’de Türk Mukavemet Teşkilatı’nı (TMT) kurmuştur. Bilindiği üzere Rum liderliği 1960 Cumhuriyeti’ni kalıcı bir çözüm değil, Enosis’e giden geçici bir aşama olarak görmüştür. Nitekim Cumhurbaşkanı Makarios, Türk toplumuna tanınan anayasal hakları Enosis yolunda........

© Kıbrıs Gazetesi