Geçenlerde Erdem Demirtaş’ın Ortadoğu’da Devlet ve İktidar kitabını okurken aslında beni bu yazıyı yazmaya iten de tam olarak bu oldu kitaptaki bazı ayrıntılar dikkatimi çekti, özellikle Bahreyn kısmı kafamda bir soru işareti bıraktı ve ister istemez araştırmaya koyuldum. İşte o merakın ürünü budur, umarım senin için de aynı şekilde ilginç gelir sevgili okurum.

Körfez monarşilerini anlamanın en bilinen yollarından biri “rantiyer devlet” kuramıdır: devlet petrol gelirini doğrudan kendi elinde toplar, vergi almaz, karşılığında vatandaşına iş, konut, sübvansiyon ve nakit yardımı dağıtır. Bu ilişki bir tür sessiz toplumsal sözleşme kurar siyasi katılım talep etmeyen vatandaşa refah sunulur. Suudi Arabistan, Kuveyt, BAE ve Katar’da bu model, toplumsal sınıf çatışmasını büyük ölçüde bulanıklaştırmış, “işçi sınıfı” kavramını neredeyse görünmez kılmıştır; zira gerçek fiziksel emek büyük oranda göçmen işçilere devredilmiş, yurttaşlar ise devletin dağıttığı rantın paydaşı konumuna yerleşmiştir.

Bahreyn’de ise bu tablo aynı şekilde işlemedi, ve işte beni asıl düşündüren de bu oldu. Bahreyn, 1932’de Körfez’de petrol bulan ilk ülke olmasına rağmen, rezervleri hem çok küçüktü hem de hızla tükendi; bugün ülkenin petrol gelirinin önemli bir kısmı bile aslında Suudi Arabistan’la paylaşılan Ebu Safa sahasından geliyor. Yani Bahreyn’in elinde,........

© Haberton