Psikolog M. Almara Ağaqızı, Azerbaycan'dan yazdı;

Uşaqlarda perfeksionizm və nəticə yönümlü təzyiqlər

Müasir cəmiyyətdə uğur və nailiyyət mərkəzli yanaşmalar, bəzən uşaq psixologiyasında dərin izlər buraxır. Uşaqların təkcə yaxşı nəticələr göstərməsi deyil, hətta hər şeydə mükəmməl olması gözlənilir. Bu isə onların daxili dünyasında ağır bir psixoloji yükün yaranmasına səbəb olur. Perfeksionizm – yəni hər şeyi qüsursuz etməyə çalışma – əslində yüksək standartlara can atmaqla səhv salınsa da, bu xüsusiyyətin həddi aşdıqda özünütənqid, qorxu və narahatlıq kimi mənfi hisslərlə müşayiət olunduğu müşahidə olunur.

Perfeksionizmin uşaq psixikasına təsiri

Uşaqlarda perfeksionist davranışlar adətən erkən yaşlarda formalaşmağa başlayır. Valideynlərin, müəllimlərin və ya cəmiyyətin “ən yaxşı olmalısan”, “sən bacararsan, sadəcə daha çox çalış”, “məğlub olmaq olmaz” kimi ifadələri bu təmayülün güclənməsinə zəmin yaradır. Belə uşaqlar səhv etməkdən qorxur, uğursuzluğa qarşı dözümsüz olur və özlərini yalnız nəticə ilə qiymətləndirirlər.

Nəticə etibarilə bu cür psixoloji gərginlik:

Davamlı narahatlıq və stress hissinə,

Özünə qarşı sərt və tələbkar münasibətə,

Öz dəyərini yalnız nəticə ilə ölçməyə,

Sosial əlaqələrdə çətinliklərə,

Uğursuzluqdan yayınmaq üçün fəaliyyətə başlamaqdan imtinaya səbəb ola bilər.

Nəticə yönümlü təzyiqlərin təhlükəsi

Bir çox valideynlər və müəllimlər uşaqdan yüksək nəticə gözlədikdə, bu məqsədi stimullaşdırıcı vasitə kimi qiymətləndirirlər. Halbuki, uşaq yalnız nəticəyə fokuslananda öyrənmə prosesindən zövq almağı, səhvlərdən öyrənməyi və sınaqlara açıq olmağı unudur. Bu da onun şəxsiyyətinin inkişafını əngəlləyə bilər.

Ən təhlükəlisi isə odur ki, nəticə əldə etmədikdə uşaq özünü uğursuz, dəyərsiz və qəbul edilməyən biri kimi hiss edir. Bu, onun özünə hörmətini və motivasiyasını aşağı salır, gələcəkdə təşəbbüskarlıqdan uzaq, passiv və qorxaq biri kimi formalaşmasına gətirib çıxara bilər.

Valideyn və müəllimlərə tövsiyələr

Prosesi qiymətləndirin, təkcə nəticəni deyil. Uşağın göstərdiyi səyi, çalışqanlığı və irəliləyişini görün.

Səhv etmək haqqıdır. Uşaqlara səhvlərin inkişaf üçün vacib olduğunu başa salın.

Müqayisə etməyin. Uşağı başqa biri ilə deyil, onun öz dünəni ilə müqayisə edin.

Qəbul və dəstək hiss etdirin. Uşaq bilməlidir ki, o nəticədən asılı olmayaraq dəyərlidir.

Daxili motivasiyanı gücləndirin. Təriflər yalnız nailiyyətlərə görə deyil, davranışlara və əzmə görə də verilməlidir.

Nəticə olaraq perfeksionizm və nəticə yönümlü təzyiqlər uşaqların sağlam psixoloji inkişafına ciddi maneə törədir. Uşaqların daha sağlam, azad və öz gücünə inanan fərdlər kimi formalaşması üçün onların təbii inkişafını dəstəkləmək, səhv etmək və təcrübədən öyrənmək haqqına hörmətlə yanaşmaq vacibdir.

Psixoloq M. Almara Ağaqızı, dikGAZETE.com

-PRİM – “Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzi”nin direktoru-

-Psixoloqla əlaqə saxlamaq istəyənlər Bakı şəhəri, Zahid Xəlilov 48A, Elmlər m/st yaxınlığında yerləşən “PRİM” Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinə müraciət edə və ya 050 777 80 04 mobil nömrsi ilə birbaşa Almara Ağaqızı ilə əlaqə saxlaya bilərlər. Həmçinin almara.melikova.aga_qizi instagram səhifəsi vasitəsi ilə də Almara xanımla kontakt yarada bilərlər-

© Dikgazete.com