Ne potcenjujući društveni značaj studentskih pokreta '68, '91, '92. i '96. godine, ovaj – koji još traje – doveo je do tako široke mobilizacije stanovništva, nezabeležene od 1989. godine

Pol Tilič, nemačko-američki filozof, teolog i antinacista, napisao je da se afirmacija sebe (sopstva) pred nepostojanjem može shvatiti kao hrabrost. U tom kontekstu, pozivajući se na Ernesta Bekera, antropologa i psihologa, možemo izneti tvrdnju da čoveka kao svesno biće, progoni strah od nepostojanja, jer smrt je neizbežna i može doći u svakom trenutku, te poseban značaj u individualnom i društvenom životu ima strah od besmislene smrti, te da sam život zahteva hrabrost. U tom egzistencijalističkom ključu, pokušaćemo da predstavimo jednu sažetu analizu najznačajnijeg drušvenog procesa u Srbiji u proteklih skoro tri godine, studentskog protesta.

Surova egzekucija učenika u Osnovnoj školi „Vladislav Ribnikar“ 3. maja 2023. godine ne samo da je primer besmislenih smrti, već je i izraz nemoći društva da te događaje osmisli, usled maloletnog doba počinioca zločina u Beogradu, za razliku od masovnog ubistva počinjenog u Duboni i Malom Orašju narednog dana. Ova trauma i dalje nije razrešena i kao takva predstavlja „otvorenu ranu“, izvor kolektivne egzistencijalističke nesigurnosti. Surogat krivični procesi protiv roditelja maloletnog počinioca samo delimično osmišljavaju tu tragediju. Sa druge strane, nelegalna populistička obećanja da maloletni izvršitelj „neće ugledati svetlost dana“, bez zakonitog pravnog osnova, prema dostupnim informacijama on je i dalje u faktičkom zatvoru, imaju totalno suprotan efekat i svojom osvetničkom prirodom dodatno produbljuju osećanje bespomoćnosti, nepravde i besmisla.

Usledila je nova tragedija, traumatičnija po svojim psihološkim posledicama od gore opisanih. Pad nadstrešnice u Novom Sadu 1. novembra 2024. godine prouzrokovao je besmislenu smrt šesnaestoro ljudi, uključujući i dece. Ova trauma u uslovima višedecenijski permanentno indukovanog „mentaliteta nacionalnog opsadnog stanja“, opšte anksioznosti i upravljanja društvom prvenstveno putem afekta, dovela je do takvog društvenog potresa i eskalacije egzistencijalističke nesigurnosti stanovnike Srbije, već sabijene u „etnički tor“, na koje ni nacionalistička ideologija nije mogla dati adekvatan odgovor i umiriti strah, te vratiti osećanje sigurnosti.

Zaslužuje da se uoči tvrdokorno zanemarivanje u stručnoj javnosti značaja empirijski verifikovanog mentaliteta nacionalnog opsadnog stanja u srpskom društvu (koje karakterišu samoviktimizacija, etika konflikta sa drugim narodima, stalna napetost i povišeni oprez), te nacionalističke autoritarnosti koja počiva na ideološkom pogledu na svet kao na opasno mesto (dangerous worldview) i kompetitivne džungle (competitive worldview), zasnovanog na pretpostavci o „zloj“ ljudskoj prirodi, u analizi društvenih procesa. Čak i kod onih fenomena koji se statistički ne mogu objasniti isključivo uobičajenim obrazloženjima poput „društvene tranzicije“, ekonomskim faktorima (niske plate, nezaposlenost), pandemijom, i tome slično – kao što je izuzetno visok stepen korišćenja anksiolitika........

© Danas