Türk Devrimi, diğer nitelikleri ve özellikleri yanında, meclis iradesi ve meclis idaresi altında yapıldığı için de dünya tarihinde önemli, özgün, özel bir yere sahiptir. Türk siyasi tarihinin şüphesiz en katılımcı, en demokratik meclisi olan İlk Meclis, Kurucu Meclis, Gazi Meclis, Kurtuluş Savaşı koşullarında, olağanüstü şartlarda bile, Gazi Mustafa Kemal Paşa’ya yetkilerini belli bir süre için verirken çok kıskanç davranmıştır. Süre sınırı koymuştur. Her defasında Mustafa Kemal Paşa’nın gelip Meclis’e hesap vermesini, Meclis’i ikna etmesini istemiştir. 

Birinci Meclis’teki görüşmeler, tartışmalar ve muhalif mebuslar üzerine çok sayıda çalışma yapılmıştır. Kitap, makale yazılmıştır. Dönemin Meclis Tutanakları da basılmıştır. Erzurum Mebusu Hüseyin Avni Bey’in (Ulaş), Mersin Mebusu Selahattin Bey’in (Köseoğlu), Meclis’in üstün nitelikleri ve yetkilerinin bölüşülmez, devredilmez, vazgeçilmez olduğu konusundaki tutumları, Mustafa Kemal Paşa’ya muhalefetleri, siyasal hayatımız ve Gazi Meclis’in demokratikliği açısından önemlidir. 

Rahmetle andığımız anayasa hukuku hocamız Prof. Dr. Bülent Tanör’ün tanımıyla, “savaş demokrasisi” olarak da anılan o dönemde, Gazi Mustafa Kemal Paşa, kimilerinin deyimiyle Sarı Paşa, kimilerinin tanımıyla Kongreler Paşası, tarihin gördüğü en haklı, en meşru, en........

© 12punto