Ya benimsin, yâhut kara toprağın

İran ve ABD arasındaki savaşın, taraflardan birinin kesin mağlûbiyeti yaşanmadan sona ereceğine hiç inanmadım. Bu sebeple, çürük çarık maddelerden meydana gelen son ateşkese de barış adına bel bağlamadım. Bunun üçüncü perde için bir mola olduğunu, muharebelerin er geç yeniden başlayacağını ifâde ettim. Nitekim öyle oldu. Trump Ankara’daki basın toplantısında ateşkesin sona erdiğini ve tez zamanda İran’a yeniden saldıracaklarını beyân etti. Arkası da geldi.

Rusya-Ukrayna savaşı için de benzer düşüncelerim mevcut. Bu savaşta doğru düzgün bir ateşkes olmadı. Buna mukâbil, hem mühimmat eksiklikleri, lojistik sebepler hem de iklim şartları gibi hâricî sebepler mûcibince bu savaş da dalgalı bir seyir tâkip etti. Kâh yoğunlaştı, kâh düşük bir seviyede seyretti. Şimdi her ikisine de biraz yukarıdan bakalım. Kuzeyden güneye doğru bir hat çekildiğinde bu coğrafyanın Avrasya olduğu hemen anlaşılacaktır. O hâlde bu iki savaş Avrasya savaşının iki veçhesini meydana getiriyor.

Elbette mücâdele tek başına bir Avrasya mücâdelesi değildir. Ufkî bir eksende başka coğrafyaları da; meselâ Doğu Akdeniz, Hazar ve Hint Denizini de içine almakta, hattâ Kızıldeniz civârında Afrika Kıt’asına sıçramaktadır. Evet, Karadeniz, Doğu Akdeniz, Hazar ve Hint Denizi doğrudan ve dolaylı olarak bu meseleye dâhildir.

Pekiyi, neden böyle oldu? Biraz târihi hatırlayalım: Emperyal yapıların askerî boyutları, kara ve deniz eksenlerindeki ticârî dolaşımların emniyeti için işlev görürler. Meselâ bir Roma ordusu ve donanması Akdeniz’de ve İpek Yolu’nda emtiânın akışının garantörüdür. Kadim emperyal yapıların kendi yarattıkları özgül “iktisâdî” değerleri de vardır. Ama bu her yerde aynı ağırlık çıkmaz karşımıza. Binlerce sene boyunca başta mübrem mallar olmak üzere en büyük üretim havzaları (Kuzey) Hindistan ve Çin’dir. Elbette Balkanlar (Tuna) Mezopotamya(Fırat-Dicle) ve Mısır(Nil) da ihmâl edilmeyecek ağırlıklara sâhiptir. Lâkin bunlar daha çok bu havzaları tutan siyâsî yapıların iç tüketimine hizmet eder. Ama İndüs ve Sichuan’ın ürettiği artık ile mukayese edilemez. Hayli zengin üretim havzalarına sâhip olsa sa........

© Yeni Şafak