Aslen Rusya Tatar Türklerinden olan, Çarlık Rusya'sında Müslümanların derlenip toparlanması için büyük gayretler göstermiş, okullar açmaktan, gazete ve kitap neşrine, kadılıktan siyasî faaliyetlere kadar birçok alanda emek sarf etmiş Abdürreşid İbrahim’in, en dikkat çekici çalışmalarından biri olan 1907-1910 yılları arasında Rusya'dan başlayıp Orta Asya, Moğolistan, Çin, Japonya, Kore, Endonezya, Hindistan ve Hicaz beldelerinde yaptığı seyahatin notlarını bu iki cilt kitapta toplamış. Gezdiği ülkelerin durumunu berrak bir ayna gibi objektif olarak aktardığını bahsettiği seyahatnamesinden şahit olduğumuz en güncel hadise olan İran’a yapılan saldırılar hakkında o günlerden bugünlere baktığını düşündüğümüz birkaç anekdotu aktarmak istiyorum. 

Abdürreşid İbrahim 1909 yılı Ramazan ayında Çin’in “Hankan” şehrinden, Singapur’a Vapurla yaptığı birkaç günlük yolculukta, gemide karşılaştığı ve yüksek ahlâklı halis Müslüman bir zat diye kendisinden bahsettiği, İranlı Müslüman bir tüccar ile aralarında geçen muhavereyi/konuşmayı naklediyor. İslâmiyetin geleceği hakkında düşünen, mâlûmatlı, memleket görmüş bir adam diye vasıflandırdığı tüccar Muhammed Hasan Namazî isimli Müslüman yolcu, Şiî ve İranlıdır. Aralarında geçen Osmanlı ve İranlıların ahvalinden bahseden konuşmalardan bir kısmı günümüze de ışık tutacak mahiyettedir.

Abdürreşid İbrahim bir gün İranlı muhatabına, “Müslümanların istikbalini nasıl düşünüyorsunuz? Nasıl olursa düşmanlarımıza karşı yerimizi muhafaza edebiliriz. Bu hususta fikriniz ne yoldadır?" diye sorduğunu ve “Ben bu mesele için pek çok düşünüyorsam da bir türlü çare bulamıyorum. Bilhassa ben........

© Yeni Asya