Gece yarısı, rüzgârın ıslık çaldığı bir sınır kapısında tek bir lamba yanar. Memurun masasındaki mühür bekler. Pasaportlar uzatılır, kapak açılır; pirinç mühür kâğıda değdiğinde kuru ve kesin bir ses duyulur. İnsan, o tek vuruşla adına ve kimliğine kavuşur.

Yan şeritten ise gövdesi ağır bir kamyon geçer. Kasasında ne taşıdığını soran olmaz. Mühür aranmaz, plakasına bakan çıkmaz. Barikat kalkar; yük gecenin karanlığına karışır.

Müzik dünyasının bugün karşı karşıya bulunduğu mesele, biraz da budur: Sınırlarımızdan giderek daha fazla yeni ses geçiyor. Fakat bu sesin kime ait olduğu, kim tarafından üretildiği, hangi kaynaklardan beslendiği ve gelirinin kime gittiği her zaman bilinmiyor. Ses çoğalıyor; kimlik, hak ve sorumluluk aynı hızla görünürleşmiyor.

Yapay zekâ, müzik üretiminin kapısını sonuna kadar açtı. Artık genç bir müzisyen, pahalı bir stüdyoya girmeden de fikrini sınayabiliyor. Evindeki bilgisayar, cebindeki telefon veya erişebildiği bir üretim aracı, onun için ilk prova odasına dönüşebiliyor. Bir ezgiyi farklı düzenlemelerle deneyebiliyor, başka bir enstrümanın dilini öğrenebiliyor, hayalindeki orkestrayı kurabiliyor.

Bu imkânı küçümsememek gerekir. Yeni araçlar, yaratıcı üretimin eşiğini düşürür. Bir gencin ilk bestesini yapabilmesi, sesini duyurabilmesi ve müzik öğrenebilmesi için daha önce ulaşamadığı imkânları önüne koyar. Gençlere “Yapay zekâ kullanma” demek yerine, “Bu aracı kullanırken emeğini ve başkasının hakkını nasıl koruyacağını öğren” demeliyiz.

Asıl soru şudur: Bu teknoloji kimin emeğini görünür, kimin emeğini görünmez kılacak?

Mesele, yapay zekâyı üretim alanından çıkarmak değildir. Mesele, insan katkısını, kullanılan kaynağı, alınan izni ve ortaya çıkan geliri açıkça tanımlayacak bir düzen kurmaktır. Teknolojiye karşı değiliz; kaynağı belirsizliğe, emeği görünmezliğe ve geliri denetimsizliğe bırakan anlayışa karşıyız.

İlk ilke şeffaflıktır. Yapay zekânın eserdeki katkısı, niteliğine göre açıklanmalıdır. Bir sanatçının yalnızca fikir aşamasında yararlandığı bir araçla, sözün, bestenin, düzenlemenin veya vokalin bütünüyle sentetik olarak üretildiği durum aynı kabul edilemez. Bu nedenle tek tip bir etiket yerine, katkının türünü gösteren anlaşılır sınıflar oluşturulabilir: insan sözü ve bestesi, yapay zekâ destekli taslak, yapay düzenleme, sentetik vokal, ses benzerliği ve kullanılan veri ya da lisans durumu.

Bu açıklama sanatçıyı küçültmez. Tam tersine, üretim sürecini dürüstleştirir. Dinleyici neyi dinlediğini bilir; sanatçı da kendi katkısını görünür kılar.

İkinci ilke, güvenilir bir eser künyesidir. Bir şarkının söz yazarı, bestecisi, aranjörü, icracısı ve yapımcısı; eserin farklı versiyonlarıyla birlikte ortak bir kayıt standardında tutulmalıdır. Kullanılan yapay zekâ aracının rolü,........

© Milat