Ο μακαρίτης Χανς-Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ στο βιβλίο του «Γλυκό Τέρας Βρυξέλλες» παρομοίαζε την Ευρωπαϊκή Ενωση με τη Χίμαιρα, δηλαδή με το μυθολογικό τέρας που είχε σώμα κατσίκας, κεφάλι λιονταριού και ουρά φιδιού. Ηθελε να αναδείξει τις εγγενείς αντιφάσεις αυτού του οικοδομήματος και βέβαια να αποδομήσει τον πυρήνα του, τη γραφειοκρατία.

Οι Solomon και Vouliwatch πριν από περίπου δύο μήνες παρουσίασαν μια πολύ ενδιαφέρουσα έρευνα με τον τίτλο Consultocracy (συμβουλοκρατία), ο οποίος, μεταξύ πολλών άλλων, αναδεικνύει τον κίνδυνο η γραφειοκρατία στη χώρα μας να παραδώσει τη σκυτάλη της διοίκησης στη συμβουλοκρατία: «Για την Ελλάδα, ο κίνδυνος είναι η μετάβαση από τη γραφειοκρατία στη συμβουλοκρατία. Δηλαδή, αντί το πρόβλημα να είναι η άκαμπτη κρατική γραφειοκρατία, γίνεται η αν(εξ)έλεγκτη κυριαρχία των ιδιωτικών συμβουλευτικών εταιρειών στις κρατικές λειτουργίες. Αυτό δεν αποτελεί υγιή μεταρρύθμιση, αλλά μετακύλιση της εξουσίας από θεσμικά υπεύθυνους σε ιδιωτικά συμφέροντα» (μπορείτε να διαβάσετε την παρουσίαση της έρευνας στο ρεπορτάζ της Λένας Κυριακίδη με τίτλο «Ποιος… νομοθετεί τελικά σε αυτόν τον τόπο;» και ολόκληρη την έρευνα: https://consultocracy.vouliwatch.gr/story).

Για κάθε μείζον ζήτημα, όπως αυτό με το οποίο ασχολήθηκαν οι Solomon και Vouliwatch, υπάρχει πλειάδα προσεγγίσεων στην ανάλυσή τους. Στην έρευνά τους επικεντρώθηκαν πιο πολύ στα αποτελέσματα αυτού του φαινομένου –αν μπορούμε να το χαρακτηρίσουμε έτσι– που είναι όντως ύψιστης σημασίας και άξια προσοχής, αλλά η επιδερμική εξεύρεση (η ευρωπαϊκή ενοποίηση ως εφαλτήριο και η πανδημία ως trigger event) των γενεσιουργών αιτιών δίνει το άλλοθι για εσφαλμένους συλλογισμούς.

Ο Πάσχος Μανδραβέλης, για παράδειγμα, στην Καθημερινή (βλ. «Ακριβές συμβουλές…») αναφέρει ότι η κυριότερη εξήγηση του φαινομένου είναι ότι: «Η κυβέρνηση παράγει έργο και γι’ αυτό χρειάζεται περισσότερες συμβουλές». Ομως τη σωστή απάντηση έδωσε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, σε ενημέρωση των πολιτικών συντακτών: «Ολες οι αναθέσεις έχουν γίνει στο πλαίσιο της τεχνικής βοήθειας που προβλέπεται από τα ευρωπαϊκά συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα, με όλες τις νόμιμες διαδικασίες δημόσιων προμηθειών, προκηρύξεων, ενστάσεων, εγκρίσεων από το ΕΑΔΗΣΥ, το Ελεγκτικό Συνέδριο, τέλος πάντων, ό,τι απαιτεί ο νόμος».

Ο κ. Μαρινάκης είχε δίκιο σε ένα σημείο: η συντριπτική πλειονότητα των χρημάτων που δόθηκαν σε συμβουλευτικές εταιρείες προέρχεται από ευρωπαϊκά κονδύλια. Η έρευνα όντως εντοπίζει την ευρωπαϊκή προέλευση του προβλήματος, όσο και τη στιγμή που φάνηκε να παίρνει άλλες διαστάσεις το φαινόμενο (πανδημία), αλλά δεν επέμεινε σε αυτό το θέμα – ρωτήθηκαν σχετικώς κι από εμένα τον ίδιο στην παρουσίαση της έρευνας που έγινε στην Αναξαγόρα.

Από την ιστοσελίδα του Consultocracy προκύπτει ότι από τις 40 μεγαλύτερες συμβάσεις του Δημοσίου με συμβουλευτικές εταιρείες, οι 39 (αξίας 1,1 δισ. ευρώ) προέρχονται από το Ταμείο Ανάκαμψης και το ΕΣΠΑ. Εν ολίγοις, με μια γρήγορη ματιά διαπιστώνουμε ότι το 73% των συνολικών συμβάσεων (αξίας 1,5 δισ. ευρώ) προέρχεται από κοινοτικούς πόρους. Το ποσοστό προφανώς θα είναι μεγαλύτερο αν γίνει πιο ενδελεχής έρευνα.

Κάποτε κάποιος σοφός είχε πει ότι στην Ελλάδα δεν εξετάζουν τη σκοπιμότητα αλλά τη νομιμότητα. Η ρήση επαληθεύεται στα λεγόμενα του κυβερνητικού εκπροσώπου. Παρά τις σοβαρές αιτιάσεις για αδιαφάνεια, για έλλειψη λογοδοσίας και για παραχώρηση του νομοθετικού έργου σε ιδιώτες –κάτι που ενέχει ζητήματα σύγκρουσης συμφερόντων, διαπλοκής, αθέμιτων πρακτικών και αμφισβητούμενου κράτος δικαίου– η κυβέρνηση περιορίζεται μόνο στο να λέει πως όλα έγιναν νόμιμα κι έτσι η κουβέντα να τελειώνει εκεί. Πλην της παραπάνω επιχειρηματολογικής ντρίμπλας, η κυβέρνηση ισχυρίζεται πως και το ποσό των 1,5 δισ. ευρώ δεν είναι τίποτα μπροστά στις συνολικές δημόσιες αναθέσεις.

Ο ισχυρισμός είναι λογικοφανής. Από τα 25 δισ. ευρώ των Ταμείων Πολιτικής Συνοχής (ΕΣΠΑ), σε βάθος επταετίας, τα 500 εκατ. ευρώ κατευθύνονται στο τομεακό πρόγραμμα της «τεχνικής βοήθειας». Δηλαδή, το 2%. Περίπου το ίδιο ποσό διατέθηκε και από τον ΣΥΡΙΖΑ και από όλες τις προηγούμενες κυβερνήσεις.

Ο στραβός γιαλός και η «τεχνική βοήθεια»

Τηρουμένων των αναλογιών, περίπου 1 δισ. ευρώ εικάζουμε ότι προέρχεται για τον ίδιο σκοπό και από το Ταμείο Ανάκαμψης. Μπροστά στον κύκλο εργασιών του Δημοσίου, το ποσό είναι αμελητέο. Σε απόλυτα νούμερα, όμως, το ποσό είναι τεράστιο. Και γίνεται μάλιστα εξωφρενικό, όταν είναι γνωστό πως σχεδόν τρία χρόνια μετά τον Daniel υφίστανται συνθήκες ανθρωπιστικής κρίσης σε περιοχές της Θεσσαλίας ή όταν δεν υπάρχει ένας οφθαλμίατρος στο γενικό νοσοκομείο του Βόλου.

Αυτό όμως που μπορεί να σε βγάλει από τα ρούχα σου είναι το τι συνεπάγεται αυτή η «τεχνική βοήθεια» πλην της ανάθεσης έργων σε συμβουλευτικές. Για παράδειγμα, στο ΕΣΠΑ 2021-2027, στο πρόγραμμα της τεχνικής βοήθειας συμπεριλαμβάνονται περίπου 10 εκατ. ευρώ για μετακινήσεις των στελεχών του ΕΣΠΑ, δείπνα και εκδηλώσεις. Κάπου στα 5 εκατ. ευρώ για «επικοινωνία» και άλλα πολλά εκατ. ευρώ για αόριστες δαπάνες, το ακριβές αντικείμενο των οποίων δεν ξέρουμε αλλά ούτε θα μάθουμε ποτέ τι πραγματικά είναι. Θες να το πεις φουμαροδουλειές, φαγοπότι, ρεμούλα, συμβουλοκρατία; Οπως και να το πεις, δεν είναι ο γιαλός στραβός, αλλά η Ε.Ε. στραβά αρμενίζει.

● Το δημοσίευμα αυτό έχει παραχθεί στο πλαίσιο του έργου EuSEE (πολιτικές συνοχής της Ε.Ε. στη ΝΑ Ευρώπη) το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Οι απόψεις και θέσεις που διατυπώνονται σε αυτό εκφράζουν μόνο τον/τη συντάκτη/ρια, δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα εκείνες της χορηγούσας αρχής και η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν φέρει καμία ευθύνη γι’ αυτές.

● Συντελεστές του «Παρατηρητηρίου Συνοχής» της «Εφ.Συν.» είναι οι Χριστίνα Κοψίνη, Αλέξανδρος Χασάνι, Γιάννης Κιμπουρόπουλος.

© EFSYN - Ελληνική οικονομία