Yönetim Danışmanı BARIŞ SAZAK

Dünya mal ticareti önceki yıla göre yüzde 12,5'lik bir artışla 13,7 trilyon dolara ulaştı. Ancak büyümenin temel tetikleyicisi ticaret hacimden ziyade, fiyat artışları. Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim, enerji ve taşıma maliyetlerini yukarı çekerken, Doğu Asya küresel ticaretin lokomotifi oldu. Küresel ticaret artarken kırılganlıklar derinleştiği için tabloyu doğru okumak için detaylara bakmakta fayda var.

Yılın ilk çeyreğinde küre­sel ticaret yüzde 4 büyü­dü. Mal ticareti yüzde 4,8 artarken, hizmet ticareti de yüz­de 1,6 arttı. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) ikinci çeyrek bulgu­ları daha da iddialı. Mal ticaretin­de yüzde 6,4, hizmetlerde yüzde 2,1’lik artış söz konusu. Yılın ilk altı ayında küresel ticaretin top­lam değeri yaklaşık 2 trilyon do­lar arttı. Böyle seyrederse sene sonunda tarihin en yüksek yıllık ticaret hacmine ulaşılacağı öngö­rülmekte.

Ancak tablonun gölgede kalan bölümleri de var. Hürmüz Boğa­zı'ndaki sevkiyat kesintileri ve bölgesel enerji arzına ilişkin endi­şeler, küresel enerji fiyatlarını ve buna bağlı olarak lojistik ve üre­tim maliyetlerini yukarı itti. Tica­ret enflasyonu ilk çeyrekte yüzde 3,6'ya çıktı.

İkinci çeyrek bulgu­su yüzde 5,1. Son on iki ayın or­talamasıysa yüzde 3,4. Bu kalıcı bir fiyat baskısının işareti. Kısa­cası meblağlar büyüyor fakat ha­cim göründüğü kadar büyümüyor. 2025'in ikinci yarısından beri ar­tan risk primlerinin artık küresel ticaretin içine iyiden iyiye yerleş­tiğini görmekteyiz.

Sektörel ayrıntılar da bu yakla­şımı doğrular nitelikte. Doğal kay­naklarda nominal artış güçlü. Bü­yük ölçüde Orta Doğu'daki çatış­manın yukarı ittiği mineraller ve yakıt fiyatları sayesinde, maden sektöründe büyüme yüzde 22'yi aştı.

Benzer durum Türkiye için de geçerli. Tarımda ise tablo ka­rışık. Yağlı tohumlar ve hayvan­sal ürünlerin ticareti büyürken, kahve-çay-baharat grubu geri­ledi. Önceki dönemlerin yüksek fiyat seviyelerinden sert bir dü­zeltme olarak değerlendirilebilir. Fiyat etkisinin hem yukarı hem aşağı yönde bu kadar keskin his­sedilmesi, 2026 ilk yarısını önce­ki dönemlerden ayıran asıl bölüm.

Hizmet ticaretinde tablo daha karmaşık. Güney Kore hizmet ih­racatında yüzde 9 artış ile öne çı­karken, Rusya ve AB onu takip et­ti. Buna karşılık Brezilya'da hiz­met ihracatı geriledi, Hindistan, Güney Kore ve Rusya'da ise hiz­met ithalatı düştü. Mal ticaretin­deki keskin ayrışmanın aksine, hizmetlerde henüz net bir kaza­nan-kaybeden hattı oluşmuş de­ğil. Bu da hizmet ticaretinin fiyat şoklarına mal ticaretinden daha yavaş tepki verdiğini gösteriyor.

Doğu Asya, hem gelişmiş hem gelişmekte olan ekonomileriyle küresel ortalamanın çok........

© Dünya