Özel haberlerimizi ve günün öne çıkan gelişmelerini kaçırmamak için BirGün’ün WhatsApp kanalını buraya dokunarak hemen takibe alabilirsiniz.

Nesli Çölgeçen'in 1985 yapımı “Züğürt Ağa”sı, ilk bakışta bir kaybediş ve matem komedisidir. Haraptar köyünün ağası, kuraklığın ve köylülerin çaldığı mahsulün ardından topraklarını, evini, karısını, sonunda ağalık sıfatının kendisini yitirir ve İstanbul sokaklarında çiğ köfte satan bir adama dönüşür. Filmin senaristi Yavuz Turgul, zalim, kurnaz, namus bekçisi klasik Yeşilçam ağa tiplemesini ters yüz eder. Şener Şen'in canlandırdığı ağa gaddar değil, saf, zulmedemeyecek kadar çaresiz bir ağa karikatürü gibidir. Filmin kara mizahının gücü tam da buradadır. Ağa, ağalığını kaybettikçe gülünçleşir ama gülünçleştikçe de tuhaf biçimde, insanlaşır. Filmin ana psikopolitik önermesi, Kiraz’ın ağaya, “senin insanlığın yeter” sözünde gizlidir. Statü ve güç çözüldüğünde geriye kalan çıplak özne, ancak sevilebilir bir şey ise ona inanılır.

Züğürt Ağa filminin 24 Ocak 1980 kararlarıyla başlayan dönemde, kırdan kente büyük göçün ertesinde, tam da feodal düzenin tasfiye edildiği yıllarda çekilmiş olması rastlantı değil. Çünkü sinema, toplumun kolektif ruh halini de filme çeker. Seyirci, ağanın çöküşüne gülerken, acı acı güldüğü şey kendi geçmişi, aşina olduğu ama artık işlemeyen bir otorite biçiminin tasfiyesidir aslında. Gelmekte olan neoliberalizmin daha ağır bir sömürü olduğunu bilinçsizce sezen toplum, ölen feodalizmin sömürüsünü görece daha hafif ya da insaniymiş gibi hatırlar. Toplumsal yas, komedi aracılığıyla tutulmaya çalışılır. Eski düzenin cenazesi feryat ve ağıtlarla değil kahkahalarla gömülür. Seksenlerin nostalji salgını da bu halin bir başka örneğiydi.

“Züğürt ağa” ile günümüz “Züğürt reis”leri arasında yapısal bir akrabalık var. Aile reisliğinin de, köy ağalığının da ve hatta otoriter liderliğin de ömrü, büyük ölçüde tebaasına dağıtacağı “fazlaya” bağlıdır. Bu fazla petrol, gaz gibi doğal kaynaklardan gelebiliyorsa otoriter liderliğin ömrü çok uzun olabilir. Doğal kaynaklar........

© Birgün