“Özgürlük, insanların birbirlerine gerçek isimlerini söyleyebilmesidir.”— Chris Cleave

Bir toplumun tarihine baktığımızda, özgürlüğün yalnızca hukuki düzenlemelerle ya da siyasi kararlarla açıklanamayacağını görürüz. Özgürlük aynı zamanda insanın kendisini olduğu gibi ifade edebilmesi, kimliğini saklamak zorunda kalmaması, kendi diliyle konuşabilmesi ve başkalarının kimliğini de tehdit olarak görmeden yaşayabilmesidir.

Chris Cleave’in “Özgürlük, insanların birbirlerine gerçek isimlerini söyleyebilmesidir” sözü bu açıdan oldukça güçlü bir anlam taşır. Çünkü insanın gerçek adını söyleyebilmesi, aslında “Ben buyum ve varlığımı gizlemek zorunda değilim” diyebilmesidir.

Bu nedenle söz konusu cümleyi yalnızca bireysel özgürlük üzerinden değil, toplumsal barış ve yeniden inşa açısından da okumak mümkündür.

Uzun süreli çatışmalar toplumlarda yalnızca fiziksel yıkımlar yaratmaz. Aynı zamanda insanların birbirlerine duyduğu güveni, ortak yaşam kültürünü ve toplumsal bağları da zayıflatır.

Çatışma dönemlerinde insanlar birbirlerini çoğu zaman oldukları kişi olarak değil, ait oldukları kimlikler üzerinden değerlendirmeye başlar. “Biz” ve “onlar” ayrımı derinleşir. Bir tarafın yaşadığı acı diğer tarafın acısı olarak görülmez. Korkular, önyargılar ve geçmişten aktarılan anlatılar kuşaktan kuşağa taşınır.

Bu nedenle çatışmanın sona ermesi, toplumsal barışın kendiliğinden ortaya çıkacağı anlamına gelmez. Silahların susması barışın başlangıcı olabilir; fakat barışın toplumsallaşması için insanların birbirleriyle yeniden ilişki kurmayı öğrenmesi gerekir.

İşte toplumsal yeniden inşa tam da bu noktada önem kazanır. Yeniden inşa yalnızca yolların, binaların, kurumların veya ekonomik yaşamın yeniden düzenlenmesi değildir. Asıl mesele, toplumun güven duygusunu, birlikte yaşama iradesini ve ortak geleceğe ilişkin umudunu yeniden kurabilmesidir.

Bir insanın kendi ismini söylemesi basit bir eylem gibi görünebilir. Oysa tarih boyunca isimler, diller ve kimlikler üzerinde kurulan baskılar düşünüldüğünde bunun ne kadar derin bir anlam taşıdığı görülür.

İsim, insanın kendisini dünyaya tanıtma biçimlerinden biridir.

Dil, insanın dünyayı anlamlandırma aracıdır.

Kimlik ise insanın kendisini ait hissettiği toplumsal ve kültürel bağların önemli bir parçasıdır.

Dolayısıyla bir insanın kendi adıyla, kendi diliyle ve kendi kimliğiyle var olabilmesi, toplumsal özgürlüğün önemli göstergelerinden biridir.

Ancak burada önemli olan yalnızca kişinin kendi kimliğini ifade edebilmesi değildir. Asıl mesele, başkasının da aynı hakkına saygı gösterebilmektir.

Özgürlüğü yalnızca kendimiz için istediğimizde eksik bir özgürlük anlayışı ortaya çıkar. Gerçek özgürlük, farklılıkların birbirine alan açabildiği yerde gelişir.

Bu nedenle barış sürecinin temel meselelerinden biri de toplumun farklı kimliklerini, dillerini, kültürlerini ve hafızalarını birlikte yaşayabilecek bir zeminin oluşturulmasıdır.

Hiçbir toplum geçmişini yok sayarak sağlıklı bir gelecek kuramaz. Fakat geçmişle yüzleşmek, geçmişin acılarını........

© Amida Haber