Geçmişi, bugünü ve geleceğiyle Kıbrıs’ı konu alan bu yazıya manşetteki ikiz teşbihin hakkını vermek için ‘uydu’ kelimesinin üç dildeki anlamının mukayesesi ile girizgâh yapalım.

Önce Türkçe… Uydu, Türkçedeki tabi olma, takip etme anlamlarındaki ‘uy’ fiilinden türemiş bir ad. Uydunun astronomideki anlamı, bir gezegenin çekim alanında bulunarak onun çevresinde dolanan daha küçük gezegen. Mecazi anlamı ise şu: İşlerini daha güçlü birinin isteğine uyduran devlet/kurum/kişi.

Ay; astrofiziğin meşhur kütle çekim yasası doğrultusunda dünyanın çekimine tabiidir, ama öte yönden kendisinin de metcezirde gördüğümüz üzere bir çekim gücü vardır. Kıbrıs da -uydumuz olduğu hâlde- Türkiye’ye bir çekim gücü uygular.

Gelelim ‘uydu’nun İngilizcedeki karşılığına… Bu dilde ‘astronomik’ karşılık ‘Moon’, yani Ay kelimesidir. Satellite da kullanılır, ancak bu kelime aynı zamanda insan yapımı uyduları da ifade eder.

Şimdi de kavramın; 2020 sonrası ABD’nin ve kıta Avrupasının, 2024’ten itibaren de katliamcı Netanyahu rejiminin kışkırtmalarına kapılıp silahlanmaya çalışan Yunanistan’ın dilindeki karşılıklarına bakalım hızlıca. Yunancada ay, fengári kelimesiyle dillendirilir. İnsan yapımı uydu da doryfóros sözcüğüyle ifade edilir. Demek ki üç dilde de uydunun, köküyle en bağlantılı anlamı Türkçedeki. Çünkü fiilden türemiş.

‘ASLINDA HİÇ KİMSE UYUMUYORDU’

İmdi… Kavramsal çerçeve oturduğuna göre artık Kıbrıs meselesinin dehlizlerine inebiliriz. 1571’i, yani Osmanlı İmparatorluğu’nun fethiyle başlayan süreci milat alalım. Bu süreç 1878’e, Ada İngiltere’nin himayesine girene kadar devam etmiştir. O sene Kıbrıs, 92 bin altın karşılığında İngiltere tarafından kiralandı ve Birleşik Krallık, 20. yüzyıl başında Ada’ya ‘çöktü’.

1931’den itibaren Rumlar Enosis, yani........

© Türkiye