Geçtiğimiz haftalarda Türkiye’de finansal piyasalar önemli bir çalkantı yaşadı. Çalkantının ana başlığı “bazı serbest fonların ödeme zorluğu yaşaması (temerrüde düşmesi), işleme kapatılması ve tasfiye edilmesi” idi. Üzerinden günler geçti ama bu konuyu iyi değerlendirmek gerekiyor.  

Birincisi, konu önemlidir, çok belirgin hatalar ve kasıtlı/kasıtsız ihmaller vardır, hafife alınması ve hele unutturulmaya çalışılması doğru değildir. Toplam 131 fonun işleme kapatılması ve/veya tasfiye edilmesi azımsanacak bir olay değildir.  

İkincisi, yaşanan çalkantının devlet kırılganlığı dahil birçok konuda Türkiye ekonomisine önemli bir maliyeti olmuştur. Bu maliyetlerden bazıları değerlendirmelerde dikkate bile alınmamış görünüyor.  

Üçüncüsü, bazı bilgi eksikleri ve yanlışları olduğu görülüyor. Bunlar da yanlış değerlendirmelere neden olmuştur, oluyor. Konunun iyi anlaşılması için bu çalkantının her yönüyle ve geniş olarak üzerinde durulması gerekir.  

Dileriz çalkantılar çok büyümez ve bunalıma götürmez. Ancak çalkantıların başka boyutları ve etkileri de olduğunu dikkate almak gerekir. Makroekonomik düzeyde bakarsak, özellikle döviz ve kur riskine dikkat etmek gerekir.  

Bu yazıda yatırım fonlarını ve özellikle serbest yatırım fonlarını ele alıyorum. Vardığım sonuç şudur: Serbest fonlar riskli işlemlerle giderek tüm fon ve hisse senedi piyasalarını etkiledi. Buna karşılık denetleyici ve düzenleyici kurumlar tarafından zamanlı bir müdahale olmadı. Ekonomi yönetiminin de bu konuda çok geri kaldığı görüldü.  

Serbest fonlar ve para piyasası fonları

Önce fonlar konusunda açıklamalar yapalım. Yukarıda serbest fondan (hedge fon) söz ettik. Nedir serbest fon? Başka hangi fonlar var? İşleme kapatılan ve/veya tasfiye edilen sorunlu olan fonlar hangileri? Bunlar diğer fonları nasıl etkiliyor? 

Burada açıklamasını yaptığımız, belli bir fiyattan pay satın aldığımız, diğer bir ifade ile yatırım yaptığımız para havuzlarıdır. Bunlara Yatırım Fonları diyoruz. Örneğin Emeklilik Fonları gibi başka fonlar da ama bu başka fonlar burada konumuz dışındadır. 

Bir yatırım fonu genellikle başka yatırım fonları ile birlikte bir şemsiye altında bulunuyor. Diğer fonlarla birlikte bir şemsiye altında bulunmak, bu diğer fonlara bir ücret ve vergi ödemeden geçiş yapabilme ve finansal koşullara göre davranma olanağı tanıyor. Bu nedenle Türkiye’de yatırım fonlarımız şemsiye fonlarıdır.  

Tümü şemsiye altında olmak üzere en az 10 adet yatırım fonumuz var. Bunlar içinde en önemlileri, büyüklük sıralamasına göre, Serbest Fonlar, Para Piyasası Fonları, Hisse Senedi Fonları, Katılım Fonları, Değerli (Kıymetli) Madenler Fonları, Fon Sepeti Fonlarıdır.  

Örneğin bir değerli madenler fonu, kendisine yatırılan para ile altın, gümüş, platin gibi değerli madenlerden bir portföy oluşturuyor ve bu fonun getirisi bu madenlerdeki fiyat artışı ile belirleniyor.  

Hisse senedi fonu ise portföyünde hisse senetleri tutuyor ve bu senetlerin fiyatı hızlı artınca yatırımcısına yüksek getiri sağlıyor. Bu bakımdan hisse seçimi önemli ve elbette hisse fiyatının düşme riski de var.  

Katılım fonu, biriken para ile İslami finans ilkelerine göre faiz getirmeyen varlıklardan oluşan portföyden getiri sağlamaya çalışır. Bu fonlar portföylerinde altın gibi değerli madenler de........

© T24