Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Η Εκάβη και η δικαιοσύνη

Πώς σκηνοθετείτε μια γυναίκα που έχει κάθε λόγο να ζητά δικαιοσύνη, αλλά καταλήγει να σκοτώνει αθώους, χωρίς να την αθωώσετε και χωρίς να σβήσετε τον πόνο της;

Στην πραγματικότητα, σκηνοθετώ μια παράσταση που λέγεται «Εκάβη – Στη σκιά της Πολιτείας». Υπό το πρίσμα της εποχής μας και των θεμάτων της ανθρώπινης επιβίωσης και της δικαιοσύνης, τα λόγια του Πλάτωνα αποκτούν μια τρομερή οξύτητα, γιατί ο ίδιος ονειρευόταν μια ουτοπική, ιδανική πολιτεία. Δεν φωτογραφίζω την Ελλάδα. Φωτογραφίζω τη μοίρα του ανθρώπου πάνω σε αυτή τη γη, έτσι όπως σιγά σιγά εξελίσσεται μέσα στην ιστορία.

Αυτό βέβαια δεν αποκλείει την ύπαρξη μιας γυναίκας που οι απώλειές της την έχουν μετατρέψει σε γυναίκα σύμβολο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν είναι γήινη, ανθρώπινη και παθιασμένη. Και γιατί λέω γυναίκα σύμβολο; Το λέω γιατί, έτσι όπως το σκέφτομαι τώρα καθώς μιλάμε, το να έχεις χάσει ένα παιδί είναι το τραγικότερο όλων. Το να έχεις χάσει δύο παιδιά είναι εξίσου τραγικό.

Το να έχεις χάσει πενήντα, όπως η συγκεκριμένη, τη μετατρέπει σε κάτι που, όπως όλα τα θέματα της αρχαίας τραγωδίας, είναι εντός αλλά και εκτός ανθρώπινης εμπειρίας. Ξεπερνάει τα όρια. Και αυτό το παιχνίδι των ορίων είναι κάτι που διακρίνει την αρχαία τραγωδία, η οποία πρώτη τοποθετεί τον άνθρωπο στο πραγματικό του όριο, που είναι εκτός ορίων.

Σε αυτό το φόντο, οι επιλεγμένες από εμάς σκέψεις του Πλάτωνα φοδράρουν κάπως την όλη ιστορία, τη σαρκάζουν λίγο και την ειρωνεύονται, γιατί η δικαιοσύνη όπως τη φαντάζεται ο Πλάτωνας είναι κάτι λίγο εξωπραγματικό για την εποχή μας. Την ίδια στιγμή, επί σκηνής, η Εκάβη προσπαθεί να αντιμετωπίσει τα χτυπήματα και τις αδικίες, τη μία μετά την άλλη.

Η δικαιοσύνη είναι ποτέ πραγματική; Δεν είναι πάντα κάτι ουτοπικό;

Κοιτάξτε, αυτό είναι λίγο σχετικό, γιατί όλα είναι για τους ανθρώπους. Οι άνθρωποι διαχειρίζονται τις αξίες. Δεν είναι κάτι τόσο αφηρημένο. Ο Πλάτωνας ο ίδιος, δεν ξέρουμε πώς το φανταζόταν αυτό όλο, αλλά δεν ήταν τόσο αφελής ώστε να μην καταλαβαίνει ότι αυτά που ονειρεύεται είναι λίγο ουτοπικά. Το έλεγε και ο ίδιος κάπου.

Οπότε, ναι, η δικαιοσύνη είναι από τους ανθρώπους για τους ανθρώπους. Και το να είναι λίγο εξιδανικευμένες κάποιες πλευρές της νομίζω πως δεν βλάπτει. Νομίζω πως μας κάνει να φανταζόμαστε κι εμείς όχι μόνο μια πιο δίκαιη κοινωνία, αλλά και τι θα γινόταν στη ζωή της Εκάβης αν… Αν μπορούσε να αποδοθεί η δικαιοσύνη.

Γιατί στην πραγματικότητα η Εκάβη είναι μια γυναίκα που προσπαθεί να επιβιώσει σε αδιανόητα δύσκολες συνθήκες και, σε έναν βαθμό, το καταφέρνει. Είναι ένας ύμνος στη γυναίκα αυτό το έργο. Όλη η τραγωδία, ξέρετε, είναι απίστευτα πολυθεματική και πολυπρισματική. Ποτέ δεν υπάρχει ένα μόνο θέμα στην αρχαία τραγωδία. Υπάρχουν τόσα πολλά, που λες από πού να αρχίσεις και πού να τελειώσεις.

Στον κόσμο της Εκάβης, όσοι έχουν την εξουσία επικαλούνται τη δικαιοσύνη, αλλά τελικά εξυπηρετούν τα συμφέροντά τους. Ποια διέξοδο έχει ένας άνθρωπος που ανακαλύπτει ότι οι κανόνες δεν τον προστατεύουν πλέον;

Κοιτάξτε, υπάρχει. Και το μεγάλο δίλημμα στην «Εκάβη» παραμένει ανοικτό: αν ακολουθείς τους ανθρώπινους νόμους ή αν ακολουθείς το........

© Pelop