Almanya’da Başbakan Friedrich Merz’in çocuklara yönelik sosyal medya yasaklarına “açık” olduğunu söylemesi, aslında sadece Alman kamuoyunu değil, bütün dünyayı ilgilendiren bir tartışmayı yeniden alevlendirdi. 14 yaş altına yasak, 16 yaş altına kısıtlı “gençlik versiyonu” gibi öneriler artık Batı demokrasilerinde ciddi ciddi konuşuluyor.

Peki bu mesele Türkiye açısından ne ifade ediyor?

Dijital Nesil: Serbestlik mi, Sınır mı?

Bugün Türkiye’de de 10–15 yaş arası çocukların önemli bir kısmı günde saatlerce ekran başında. Sosyalleşme, oyun, eğlence, hatta kimlik inşası bile büyük ölçüde dijital platformlarda gerçekleşiyor. Aileler endişeli, öğretmenler şikâyetçi, ama siyaset henüz net bir yol haritası ortaya koymuş değil.

Almanya’daki tartışmanın özü şu soruya dayanıyor: “Çocuğu dijital dünyaya alıştırmak mı gerekir, yoksa belli bir yaşa kadar korumak mı?”

Bu soru Türkiye’de de aynı derecede geçerli.

Yasak kelimesi Türkiye’de her zaman hassas bir çağrışım yaratır. Geçmişte internet yasakları, site kapatmalar, erişim engelleri çok tartışıldı. Bu nedenle “sosyal medya yasağı” ifadesi refleks olarak özgürlük kısıtlaması gibi algılanabilir.

Ancak Almanya’daki tartışma daha farklı bir zeminde ilerliyor: Amaç yetişkinleri susturmak değil, çocukları korumak.

Çocukların kumar oynaması yasak. Alkol kullanması yasak. Ehliyetsiz araç kullanması yasak.

O zaman algoritmalarla bağımlılık üreten platformlara sınırsız erişim neden doğal kabul ediliyor?

Asıl Sorun: Platformların Tasarımı

Mesele sadece süre değil. “Sonsuz kaydırma”, otomatik oynatma, bildirim bombardımanı… Bunların tamamı davranış bilimleri kullanılarak tasarlanıyor. Amaç daha fazla dikkat, daha uzun süre, daha çok veri.

Türkiye’de genç nüfus oranı Avrupa’dan yüksek. Bu da bizi daha kırılgan bir toplum haline getiriyor. Bağımlılık riski daha geniş bir kesimi etkileyebilir.

Belki de tartışmayı “yasak mı, değil mi?” ikilemine sıkıştırmak yerine şu soruya odaklanmak gerekiyor: • Algoritmalar şeffaf mı olacak? • Yaş doğrulama sistemi olacak mı? • 16 yaş altına reklamsız, bildirim sınırlı sürüm sunulabilir mi? • Okullarda dijital okuryazarlık zorunlu hale getirilmeli mi?

Türkiye genelde dijital düzenlemelerde iki uç arasında gidip geliyor: Ya tamamen serbest bırakma ya da ani ve sert müdahale.

Oysa Almanya’daki tartışma, kademeli ve yaş temelli bir modelin mümkün olduğunu gösteriyor. Avrupa Birliği düzeyinde ortak standart arayışı da bunun işareti.

Türkiye için en rasyonel yol şu olabilir: 1. 13–14 yaş altına güçlü ebeveyn onayı ve yaş doğrulama zorunluluğu 2. 16 yaş altına algoritma sınırlı “genç kullanıcı” modu 3. Okullarda zorunlu dijital psikoloji ve medya okuryazarlığı dersi 4. Platformlara tasarım sorumluluğu getirilmesi. Bu yaklaşım yasaktan çok koruma çerçevesi oluşturur.

Özgürlük ile Koruma Arasında

Bir toplumun olgunluğu, özgürlüğü ne kadar genişlettiğiyle değil, zayıf olanı ne kadar koruduğuyla ölçülür. Çocuklar özgürlüğün değil, korumanın öznesidir.

Almanya’da başlayan bu tartışma, aslında dijital çağın en temel meselesini yeniden gündeme getiriyor: Teknoloji insan için mi var, yoksa insan teknoloji için mi?

Türkiye’nin bu soruya vereceği cevap, sadece bugünün gençlerini değil, yarının toplum yapısını da belirleyecek.

© Milli Gazete