Batı kapitalizminin ve onun kültürel mantığının insanlığa attığı en büyük kazık; insanı, insani ihtiyaçlar dairesinden koparıp tüketim panayırlarına sürgün etmesiydi. Batı, insanlığı önce birey birey bölerek yalnızlaştırdı; sonra bu trajik yalnızlığa çare olsun diye "sahte ihtiyaçlar" icat edip ışıltılı tezgahlarında pazarladı. Hakikat ile sahte arasındaki o kadim ve keskin ayrım, bu panayırlardaki pazarlık telaşında yitirildi.

Jean Baudrillard’ın meşhur simülasyon nazariyesi tam olarak bu "yitirilmişliğe" işaret eder. Artık bu pazar yerinde tüketilen nesneler; emek ve kullanım değerini yitirerek birer "gösterge değerine" dönüşmüştür. Eşyanın tabiatı, yalın ihtiyaçlara cevap vermenin ötesine geçmiş; prestijin, itibarın ve statünün toplumsal birer sembolü haline gelmiştir. Yaşam; anlam ve değerlerin bizzat üretildiği canlı bir deneyim olmaktan çıkıp, beğeni butonları için kurgulanan soğuk bir fotoğraf karesine, insanın nesneleşerek mahremiyetini anbean paylaştığı bir durum bildirimine indirgenmiştir. Guy Debord’un, insanların var olmak değil sadece "görünmek" istediği, "-mış gibi" yaşadığı "gösteri toplumu"; Bauman’ın, insanın anlam ve değerini ne kadar tükettiğiyle ölçen "tüketim toplumu" gibi eleştirel analizleri, Batı kapitalizminin insanlığa attığı kazığın ibretlik vesikalarından sadece birkaçıdır.

Reklamların yücelttiği, tahakkümün iktisadı, iktisadın da tahakkümü doğurduğu bu kullan-at sistemi; anlamın eriyip biçimin övüldüğü bu israf ve gösteriş kültürü, insana değer ve anlam arayışını unutturdu. İnsan artık sadece maddeyi tüketmekle kalmıyor, manayı da öğütüyor. Bu tüketim sınıf ayrımına dayanmaksızın gerçekleşiyor. Bir bireyin gelirinden kat ve kat fazla olan bir tüketim/gösteri nesnesini satın almak için lüzumsuz yere borçlandığında sadece iktisadi geleceğini ipotek etmiyor; sahip olmadığı bir kişiliği kiralayarak esas benliğini de rehin veriyor. Gösteri uğruna, borç ile satın alınan bir tüketim ürünü, kişinin kendi benliğini, gelecekteki emeğinin karşılığını, özgürlüğünü de ipoteğe koyuyor. Birey bu borç ve israf kültüründe neyin lüzum neyin lüks olduğu ayrıma varamayıp........

© Milli Gazete