menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Dergilerin ömrü uzatılabilir mi?

20 0
08.11.2026

Şöyle geriye dönüp baktığımızda, çıktığı dönem içinde rağbet gören, okuyucuların ilgisine mazhar olan pek çok derginin zamanla ömrünü tamamladığına ve tarihe karıştığına şahit oluyoruz. 30 yıl evvel Türkiye’de bazı mecmualar bugün neşredilmiyor. Yarım asır önce edebiyatseverlerin her ay merak ve heyecanla beklediği dergilerin de artık esamisi okunmuyor. Hele 100 yıl önce ‘mektep mecmua’ dediğimiz, edebiyat ve sanat hayatına yön veren dergilerinden bugün ancak iki üçü zar zor ayakta duruyor. Dergiler üzerinde çalışan araştırmacılar ve akademisyenler, bu hususları iyi bilir. Bu konuda bazı neşriyat da yapılmıştır. Demek istediğim şudur:

Dergilerimize sahip çıkmadığımızda ömürleri kısa oluyor ve zamanla tek tek kepenkleri indiriyorlar. Ama mütefekkir Cemil Meriç merhumun o muhteşem sözünü de dilimizden eksik etmeyiz: “Dergi hür tefekkürün kalesidir.” Peki tamam da dergi kaleleri tek tek düşerse nasıl tefekkür edilecek, düşünce hayatı nasıl neşv-ü nema bulacak? Mesela aklıma geliveren birkaç dergiyi anayım: Büyük Doğu, Hareket, Serdengeçti, Hisar, Diriliş, Edebiyat, Pınar, Mavera, Dergâh ve Kubbealtı Akademi Mecmuası… Bu dergiler artık suskun, çıkmıyor. Peki yaşatılamazlar mıydı? Bu sorunun cevabı, şüphesiz kolay değil. Sorumluluğu sadece çıkaranlara atmak, işin kolayına kaçmak olur. Okuyucusu olduğu hâlde hiçbir dergi kapanmaz, sahipleri asla yayınına son vermek istemez. O zaman “arz-talep” meselesi gündeme geliyor. Talep olacak ki arz olsun. Bir kültür nesnesi topluma arz edilmişse bunun karşılığı da olmalı, talep gelmeli. Denilebilir ki “Bazı dergilerin artık vadesi dolmuştu. Mecburen kapandı.” Bu görüşte haklılık payı olabilir. Zira bizde ses getiren, iz bırakan, gündem oluşturan büyük dergiler, umumiyetle sahipleriyle ayakta durmuştur. Necip Fazıl’ın vefatından sonra Büyük Doğu nasıl devam edecek? Mehmet Çınarlı ve arkadaşları Hisar dergimizi ancak 30 yıl ayakta tutabildiler. Pınar bir dönemin fikir ve edebiyat dergisiydi. Devir döndü ve dergi de okurlarıyla vedalaştı. Nuri Pakdil’siz Edebiyat nasıl soluk alıp verecek? “Yedi Güzel Adam”ın ebedî âleme göç etmesinden sonra Mavera da kurucularıyla birlikte sessizliğe bürünmedi mi? Ancak Kubbealtı ve Dergâh için aynı şey söylenemez. Bu iki dergimizi, -biri vakıf, diğeri yayınevi- güçlü iki kültür kuruluşumuz yayımlıyordu. Ancak nesillerin yazdığı ve nesil yetiştiren, dolayısıyla ‘okul’ olan bu iki dergimiz de bugün çıkmıyor. Eski sayıları, diğer mecmualar gibi meraklıları tarafından sahaflarda alıcı buluyor.

Dergiler hakkındaki bu kısacık tarihçeden niçin bahsettim? Kapananlara üzülüyor, artlarından mersiyeler yazıyor, hatta ağıtlar yakıyoruz. Şüphesiz bu tavır, vefalı olmanın şanı, asil bir davranış biçimidir. İnsan kapanan kültür kurumları için elbette üzülür; kolay değil. Hele susan dergilerde adını duyurmuş şair ve yazarların kederini, hüznünü anlamak zorundayız. Zira gözlerini bu dergilerde açmış, ilk şiirleri, denemeleri, hikâyeleri aynı mecmuaların sayfalarını süslemiştir. Ürünlerini gördüklerinde sevinçlerini aileleriyle, arkadaşlarıyla paylaşmış, ümitlerini kesmeden kaleme asılmaya devam etmişlerdir. Edebiyat sarayına açılan cümle kapısı olan dergiler, rehber olmuş, mihmandarlık ederek yeni kalem erbabını sevgiyle kucaklamışlardır. Yazmaya heves edenler, dergilerin beyaz kanatları üstünde gökyüzünde edebiyat yolculukları yapmışlardır.

Geçmişi bir tarafa bırakalım.........

© Milat