Mimari, bir dönemin en dürüst tanığıdır. Bir binanın mimari stilini süslemesini ve oranlarını inceleyerek o toplumun iktidar anlayışını, ekonomik gücünü, korkularını, hayallerini ve ideolojisini okumak mümkündür.

Gotik katedrallerin göğe uzanan sivri kuleleri Orta Çağ’ın Tanrı merkezli evren görüşünü, barokun abartılı kıvrımları Katolik Kilisesi’nin Reform hareketlerine olan karşı saldırısını, Art Nouveau’nun (Yeni Sanat) organik hatları ise Endüstri Devrimi’ne karşı doğaya dönüş özlemini anlatır. Mimari tarzlar, salt estetik tercih değil toplumsal, siyasi ve ekonomik anlayışların ve dönüşümlerin somutlaşmış halidir. Bir kentin sokaklarında yürürken aslında bir nevi o toplumun hafızasında dolaşıyor olursunuz.

Bu gerçeği en çarpıcı şekilde geçenlerde yaptığım Baltık gezisinde hissettim. Vilnius, Kaunas, Riga ve Tallinn; dört farklı kent, dört farklı mimari dil ve dört farklı tarihsel ruh hali. Bu kentler üzerinden mimariyi okumak, Doğu Avrupa’nın son beş yüzyıllık fırtınalı tarihini anlamanın en somut yollarından biri.

Vilnius’un eski kent bölgesinin merkezindeki barok yapılar ilk bakışta görkemli ve biraz da tehditkâr durur. Protestan Reformasyonu’nun yayılması, Kilise’nin otoritesini ciddi biçimde sarsmıştı. Buna karşı geliştirilen Karşı Reform hareketi, sadece teolojik değil, estetik bir karşı saldırı başlattı. Barok mimari, 17. yüzyılda Katolik Kilisesi’nin Protestan Reformasyonu’na karşı verdiği ideolojik mücadelenin en güçlü silahlarından biriydi. Karşı Reform’un estetik manifestosuydu. Litvanya’da Cizvitlerin baskın olduğu ve ilişkilerin Papalıkla birebir yürüdüğü dönemde Vilnius, Doğu Avrupa’nın önemli bir Katolik kalesiydi. Barokun dramatik ışığı, kıvrımlı hatları ve ihtişamı hem inananları etkilemek hem de rakip mezheplere üstünlük taslamak için bilinçli bir tercihti. Barok, burada sadece bir mimari stil değil, aynı zamanda bir hâkimiyet aracıydı.

Altı yüz binlik Başkent Vilnius’tan yaklaşık 1 saat uzaklıkta yarı nüfusa sahip Kaunas kentine gittiğinizde bambaşka bir hikâye çıkar ortaya. 1918’de Litvanya bağımsızlığını kazandıktan sonra dönemin hâkim güçleri yaklaşık 2 yıl sürecek bir karşı........

© Medya Günlüğü