Yeni Parti Sıradışı Bir Tüzüğe Sahip midir?

Bu yazı Yeni Parti Tüzüğü’nün mevcut iktisadi ve siyasi sistemi değiştirme potansiyeline sahip olup olmadığını zaman zaman içinden geldiği CHP Tüzüğü’yle karşılaştırmalara da başvurarak ana hatlarıyla değerlendirmeyi hedefliyor.

Bu yazı mevcut siyasi ve olağandışı hukuki ortamın zorlaması ve geniş halk kitlelerinin teşvikiyle kurucu kadrolarının içinden geldikleri CHP gibi köklü siyasi bir örgütü terketmeleri sonucu kurulan Yeni Parti (YP) Tüzüğü’nün, sınırlı sayıdaki maddeleri üzerinde odaklanarak ve CHP Tüzüğü’yle zaman zaman karşılaştırmalara da başvurarak, sıradışı bir özelliğe sahip olup olmadığını, Tüzüğün mevcut iktisadi ve siyasi sistemi temel alarak tasarlanıp tasarlanmadığını, özel olarak da sistemik sorgulamalara kapı aralayıp aralamadığını değerlendirmeyi hedeflemektedir.

Bürokratik ve yasal süreçlerle ilgili maddeler uzmanlık alanlarımızın ötesine geçtiğinden büyük ölçüde değerlendirmenin dışında tutulmuştur. Ayrıca kimi konuların ayrıntılarının düzenlenecek yönetmeliklere bırakılmış olması ve bu yönetmeliklerin hazırlanmasının da zamana yayılması kapsamlı bir değerlendirme yapmayı konunun uzmanları açısından da kısmen güçleştirdiğini belirtmek gerekmektedir[1].

YP Tüzüğü’nün resmi hazırlık süreci parti programından 2 gün önce, yani 22 Temmuz 2026 tarihinde tamamlanmış, kamuoyuna ise programla birlikte 25 Temmuz 2026’da sunulmuştur. YP Tüzüğü’nün uzunluğu, Programına yakın bir şekilde 40 sayfadan oluşmakta ve 91 sayfalık CHP Tüzüğü’yle karşılaştırıldığında, kısmen ayrıntılardan arınmış sade bir görüntü sunmaktadır. YP’nin her iki belgesinde de sadelik ilkesini izlediğini söyleyebiliriz. Tabii partinin zaman kısıtıyla karşılaşması nedeniyle de her iki belgede ayrıntılardan kaçınıldığı öne sürülebilir.

Partinin ağ sayfasında Tüzük metni standart bir şekilde tanımlanıyor: “Partimizin örgütlenme yapısını, organlarını ve işleyiş kurallarını belirleyen temel metin”.

Bu çalışmada zaman zaman karşılaştırma yaparken temel aldığımız CHP Tüzüğü ise 9-10 Mart 2018 tarihli 19. Olağanüstü Kurultayda kabul edilmiş olan tüzüktür. Toplamı 91 sayfadan oluşuyor. Mevcut YP Tüzüğünün 2 katından daha uzun. Aslında CHP Tüzüğü 2024’deki 20. Olağanüstü Kurultay’da kapsamlı değişikliklere uğradı ve bu haliyle boyutu 140 sayfaya ulaştı (CHP, 2024). Ancak “Mutlak Butlan” yönetimiyle birlikte bu değişikliklerin yerine 2018 yılında kabul edilen Tüzüğün hukuken geçerli olduğu tartışmaları gündeme geldi (Sarı, 2026). 2024 yılında değişime uğrayan tüzüğün hukuken geçerli olup olmadığı tartışmaları bir yana, biz de bu yazıda iki parti arasındaki zihniyet farklılığını daha net yansıtabileceği düşüncesiyle CHP için 2024 değişikliklerini dışarıda tutan 2018 metnini temel almayı uygun gördük[2].

Yeni Parti’nin Temel İlkeleri ve Siyasi Anlayışı

Tüzüğün 2. maddesi “Temel İlkeler ve Siyasal Anlayış” başlığı altında partinin temel ilkelerinden söz ediyor. 2. maddenin 7. ve 8. paragrafları YP programında da ayrıntılı olarak ele alınan iktisadi yaşama bakışı ilkeselleştirmeye çalışıyor diyebiliriz. Katman Portal izleyenleri açısından tüzüğün görece en ilgi çekici kısmı olabilir:

“(7) Yeni Parti, emeği yücelten, üreticiyi koruyan, üretimi çağın gerekleriyle dönüştüren kapsayıcı kalkınma anlayışını benimseyen bir partidir.

(8) Yeni Parti, herkes için haysiyetli bir yaşamın güvencesi olan sosyal devleti temel toplum ve devlet ilkesi olarak gören bir partidir” (Yeni Parti, 2026a: 5).

Parti Programında olduğu gibi, emeği ve üreticiyi öne çıkartan, çağdaş üretim yöntemleriyle kapsayıcı kalkınma yaklaşımını vurgulayan anlayışa Tüzük’te de rastlıyoruz. Ek olarak, iktisadi ve toplumsal yaşamın merkezine “sosyal devlet” ilkesinin yerleştirilmeye çabalandığını da gözlüyoruz[3].

Bunun yanında Tüzüğün 2. maddesi iktisadi yaşamı da etkileyen diğer önemli ilkelere de değiniyor. Örneğin partinin “çağdaş sosyal demokrat bir parti” olduğuna, “cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve devrimcilikten oluşan Atatürk ilkelerini” ve “Aydınlanma anlayışını”, “katılımcı demokrasiyi” benimsediğine, “insan haklarının güvencesi olan hukuk devletini esas” aldığına vurgu yapılıyor (Yeni Parti, 2026a: 5).

Partinin Temel Amacı Nedir?

Tüzüğün 3. maddesi YP’nin temel yönelişini ve esas amacını dillendiriyor. Buna göre temel amaç “Cumhuriyet’in eşitlik, özgürlük ve adalet ideallerini”, “canlı ve yeni bir toplumsal sözleşme” oluşturarak geleceğe taşımak olarak belirlenmiş gözükmektedir (Yeni Parti, 2026a: 5).

Tüzüğün 3. maddesindeki amaç başlığı altında 2.-5. paragrafları parti programında her biri ayrı bir bölüm olarak görece ayrıntılı olarak işlenen konu başlıklarının tek bir paragrafta örgütün genel amaçları doğrultusunda özlü olarak yeniden ifadelendirilmesine rastlıyoruz. Bu çerçevede Katman Portal’ın esas ilgi alanına daha yakın duran iki konuya bir kez daha değinmek yerinde olabilir.

Tüzük’teki 3. maddenin 3. paragrafı “kalkınma ve ekonomi politikalarında” güdülen temel amacı özetlemektedir: “Üretim odaklı ve ekonomiyi dönüştüren bir anlayışla, emeğin üstünlüğüne dayanan, tüm toplumun hep birlikte zenginleşmesine imkân verecek eşitlikçi, adil, sürdürülebilir ve kapsayıcı bir kalkınmadır (…)” (Yeni Parti, 2026a: 6). Burada dile getirilen kalkınma anlayışı her ne kadar kapsayıcı, emek yanlısı, iktisadi büyümeyi ve büyümenin çıktılarının adil paylaşımını temel alması açılarından mevcut siyasi iktidarın genel eğilimlerinden anlamlı bir biçimde farklılaşıyor görüntüsü verse de, iktisadi yapının işleyişinde sistemik bir sorgulamaya yönelmemekte, kapitalist üretim tarzına karşıt ve onu aşmayı hedefleyen bir almaşık sunma çabasına girişmemektedir.

4. paragrafta ise öngörülen “sosyal devlet politikalarıyla” nelerin amaçlandığı özetlenmektedir: “Herkes için haysiyetli bir yaşamın, sosyal adaletin, toplumsal eşitliğin ve kapsayıcı bir düzenin kurulmasıdır (…) Barınma, eğitim, sağlık gibi temel hakların kamusal güvence altına alınmasıdır (…)” (Yeni Parti, 2026a: 6) Tıpkı bir önceki başlıkta olduğu gibi, bu başlık altında da eşitlik, adalet ve kapsayıcılık kavramlarının gündemde tutulduğunu gözlüyoruz. Mevcut siyasi iktidarın dikkate almadığı kavramların altının çizilmesi çabasına rastlıyoruz. Belki bunlardan daha önemlisi ve Cumhuriyetin geçmiş yüzyılının önemli bir kesitinde, en azından 1970’lerin sonuna kadarki yaklaşık ilk 50 yıllık deneyimine kısmen damgasını vuran kamucu sosyal devlet anlayışının yeniden canlandırılmasına yönelik bir isteğin gündeme getirildiğini söyleyebiliriz. Bununla birlikte kamucu anlayışın yerleşiklik kazanabilmesi için gerekli iktisadi, siyasi ve ideolojik altyapının nasıl oluşturulacağı ve yurttaşların kamuculuk üzerinde hemfikir olmalarının nasıl sağlanabileceği konusu ise belirsizliğini korumaktadır[4].

Nasıl bir Siyasal Yaşam Anlayışı Öngörülüyor?

Tüzüğün 4. maddesinde siyasal yaşam anlayışı tanımlanıyor. Bu madde altında parti üyeliğinin başka insanların hayatını iyileştirme doğrultusunda sunulan onurlu bir hizmet olduğuna vurgu yapılarak üyelerinden diğerkâmlık ve toplumsal fayda misyonunun altının çizildiği bir profil sunuluyor diyebiliriz.

Bu başlık altında ve ilk paragrafta belirtilen diğer ilgi çekici vurgu ise YP’nin üyelerine “eşit ve sömürüsüz bir Türkiye idealini” gerçekleştirecek bir misyon yüklemesidir. Tabii bu tür bir misyonun mevcut kapitalist sistem içinde gerçekleştirilebilmesinin ne kadar olanaklı olduğu ayrı bir........

© Katman Portal