Toplum varsa kanun vardır. İster modern toplumlardaki gibi yazılı ister binlerce yıl önceki gibi sözlü. Toplum varsa dedim, toplum her zaman vardır. İnsan toplumsuz olmaz. Bu başka bahis; bugün kanundan, kuraldan, töreden yazmak istiyorum.

Bir taraftan töreye, kanuna, şeriata nasıl uyulması, itaat edilmesi gerektiğine dair abartılı mı abartılı deyişler, hükümlerimiz var: Şeriatın kestiği parmak acımaz. Hukukun devlet başkanını bile yargıladığı, yargılayabileceği hakkında sayısız anekdotumuz, hikâyemiz var: “İl gider töre kalır!” Demek ki bırakın devlet başkanını, devlet bile yok olabilir ama kanun kalır!

HUKUK DÜZ OLMAZSA HALK FAKİRLEŞİRMİŞ

Devlet gitse de kanun kalır mı kalmaz mı bilemem ama Yusuf Has Hacib’in, Kutadgu Bilig’de yazdığına göre kanun giderse devlet kalmaz. Birkaç defa tekrarladığım bin yıllık nasihatını bir defa daha yazayım:

“Bu il tutguka köp er at sü kerek

Er at tutguka neng tavar tü kerek

“Bu neng alguka bir kerek bay budun

Budun baylıkınga törü tüz kodun

“Bularda biri kalsa törti kalur

Bu törti yime kalsa beglik ulur”

Günümüz Türkçesi ile şöyle:

“İl tutmak için çok asker ve ordu gerek.

Askeri beslemek için de çok mal (tavar) ve servet gerek.

“Bu malı elde etmek için halkın zengin olması gerektir.

Halkın zenginliği için doğru kanunlar(töre) konulmalıdır.

“Bunlardan biri ihmal edilirse dördü de kalır

Dördü birden kalırsa, beylik çözülmeye yüz tutar.”

Ekonominin düzelmesi için faizin çıkması, düşmesi falan tamam da asıl........

© Karar