Meer vrouwen, dezelfde macht: waarom de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 laten zien dat representatie niet genoeg is

Student Internationaal en Europees recht, actief voor PRO, Dolle Mina

In maart 2026 gingen kiezers door het hele land naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezingen. Op het eerste gezicht lijken de resultaten een stap vooruit voor gendergelijkheid: volgens analyses van Stem op een Vrouw werd 36,9 procent van de nieuwe raadszetels bezet door vrouwen. Daar komt bij dat 504 vrouwen die oorspronkelijk op onverkiesbare posities stonden via voorkeurstemmen alsnog in de raad sindsdien zetels hebben bemachtigd. Met bijna zeven van de tien gemeenten waarin ten minste één vrouwelijke kandidaat dankzij voorkeurstemmen een plaats wist te veroveren, verschijnt een beeld van groeiende participatie van vrouwen in lokale politiek.

Toch is er een kant aan dit verhaal die vaak over het hoofd wordt gezien. Representatie als aantallen zegt weinig over wie werkelijk macht uitoefent, beslissingen beïnvloedt en politieke agenda’s vormt. Hoewel het percentage vrouwelijke raadsleden stijgt, blijven veel vrouwen in de marge opereren, buiten de informele netwerken en sleutelposities waar de koers van de lokale politiek wordt bepaald. Meer vrouwen in de raad betekent niet automatisch dat politieke macht eerlijker verdeeld is. Dat vraagt om een andere manier van kijken naar zowel de cijfers als de mechanismen erachter.

De harde realiteit van lijstposities en politieke invloedIn Nederland worden gemeenteraadsleden gekozen via partijlijsten met proportionele vertegenwoordiging. Formeel bepaalt het systeem hoeveel zetels een partij heeft, maar wie die zetels krijgt, hangt grotendeels af van de positie op de lijst en de voorkeurstemmen die individuele kandidaten ontvangen. Kandidaten bovenaan de lijst hebben een veel grotere kans om een zetel te winnen dan kandidaten op lagere posities, ongeacht hoe populair ze lokaal zijn. Deze werkwijze is niet zomaar een technische detail, maar een structurele factor die bepaalt wie invloed kan uitoefenen.

En juist hier wringt de schoen voor vrouwen. Uit de recente verkiezingsanalyses blijkt dat slechts ongeveer 30 procent van de lijsttrekkers vrouw was. Dat betekent dat mannen in bijna 7 op de 10 gevallen de koppositie op de kandidatenlijst bezetten  en daarmee automatisch de........

© Joop