Bir varmış, bir yokmuş… Zamanın ve mekânın ötesinden süzülüp gelen kadim bir hakikate göre devletler, sadece ordularının azameti, kalelerinin mukavemeti ya da hazinelerinin doluluğuyla büyümez; en başta kelimelerinin derinliği, üsluplarının zarafeti ve adâletlerinin kuşatıcılığıyla payidar kalırlarmış.

Bir elçinin vakur selamı, bir protokolün incelikli nizamı, bir devlet adamının ahlâkî duruşu, bir milletin itibarını asırlarca kıtalar ötesine taşırmış. Geçmişin aynasına baktığımızda gördüğümüz bu berrak suret, ne yazık ki bugünün dünyasında yerini puslu bir manzaraya bırakmış durumdadır.

Günümüzde diplomasi dili bazen hırçın bir meydan okumaya, protokol nezâketi külfet sayılan bir şekilciliğe, vatana ve millete hizmet yarışı ise nefsani birer ego savaşına dönüşebilmektedir. İnsanlık, parıltılı ekranların, dijital gürültülerin ve hoyrat sloganların gölgesinde derin bir mana erozyonu yaşamaktadır.

Kelimelerin içinin boşaldığı, kavramların eskitilerek tüketildiği ve en acısı, bizi biz yapan o muazzam “yaşatma idealinin” yerini kör bir duyarsızlığa bıraktığı bir fetret devrinden geçiyoruz.

Durup düşünmek ve kendimize sarsıcı sorular sormak mecburiyetindeyiz: Ne ara bu kadar sağırlaştık kendi iç sesimize ve medeniyetimizin çağrısına? Devletin heybetini nezâketle, üretimin bereketini adâletle harmanlayan o ulu çınarın gölgesinden ne zaman ve niçin bu kadar uzaklaştık?

Bugün aileden siyasete, eğitimden sosyal hayata, medyadan kurumsal yapılara kadar uzanan o geniş sahada derinden hissettiğimiz büyük boşluk; aslında teknik ya da mâlî bir yetersizlik değil, doğrudan doğruya bir şuur, ahlâk ve üslup krizidir.

Milli devlet aklı, diplomasi dili, pozitif üslup, adâlet, kalkınma, üretim ve gelişim… Bu kavramlar entelektüel birer lüks ya da sözlüklerde hapsedilecek alelade kelimeler değildir. Bunlar, bir medeniyetin varoluş sancısı, bir devletin bekası, bir milletin geleceğe canıyla ve kanıyla yazdığı mukaddes birer mirastır.

Peki, biz evlatlarımızı yetiştirirken, kurumlarımızı yönetirken ya da sokakta yürürken bu mirası hâlâ aynı şuurla okuyabiliyor ve yaşayabiliyor muyuz? Kalemimiz tükenmeden, ruhumuz büsbütün yorulmadan bu meselenin cevabını aramak; sadece geçmişe olan borcumuz değil, geleceğe karşı en büyük mükellefiyetimizdir.

Köklerinden kopan bir nehrin kuruyup çöle dönmesi gibi, öz medeniyet temsilini ve kadim devlet aklını yitiren toplumlar da tarihin amansız dehlizlerinde nesneleşerek kaybolmaya mahkûmdur.

Yaşadığımız bu tıkanıklığı aşmak ve hakikatin üstünlüğünü yeniden tesis etmek için, meseleye körü körüne bir nostaljiyle değil; tarihî, İslâmî, örfî, sosyolojik ve kurumsal dinamikleri içeren çok boyutlu bir haritayla bakmak zorundayız.

Bizim kadim devlet geleneğimiz, günübirlik hesapların ve para-sermaye merkezli menfaatlerin değil, asırları aşan bir vizyonun eseri olan “Devlet-i Ebed Müddet” (sonsuza kadar yaşayacak devlet) anlayışıyla yoğrulmuştur.

Hunlardan Göktürklere, Selçuklulardan Osmanlı'ya ve oradan Türkiye’ye miras kalan bu köklü akıl, devleti sadece çıplak bir güç veya idarî bir mekanizma olarak görmemiş; onu nizam-ı âlemi sağlayan, adâlet merkezli olarak mazluma sığınak olan mukaddes bir emanet ve medeniyet taşıyıcısı olarak konumlandırmıştır.

Millî devlet aklı, işte bu tarihî derinliğin bugünün acımasız küresel rekabet ve saldırı şartlarında modern bir stratejiye tahvil edilmesidir.

Diplomasi dili ise bu derin aklın dış dünyaya akseden en zarif, en rafine tezahürüdür. Tarihte bir elçinin kullandığı tek bir kelime, mektubuna düştüğü küçücük bir şerh ya da takındığı asil tavır, koca bir savaşı başlatacak veya bitirecek diplomatik güce sahipti.

Bugün de değişen bir şey yoktur: Pozitif üslup, nezâket ve görgü kuralları, devletlerin masa başında ve uluslararası platformlarda ordularından önce cepheye sürdüğü görünmez ve mukavemetli kuvvetleridir.

Bu bakış açısına göre protokol, kuru bir “şekilcilik” ya da bürokratik bir angarya değil; bir milletin estetiğinin, saygınlığının ve medeniyet kalitesinin dünya sahnesindeki aynasıdır.

İslâm siyaset ve ahlâk düşüncesinin merkezinde tek bir kutup yıldızı vardır: Adâlet. Nizamülmülk’ün feryat niteliğindeki Siyasetname’sinden Kınalızade Ali Efendi’nin ruhu teskin eden Ahlâk-ı Âlâî’sine kadar bütün kaynaklarımız aynı sarsılmaz ilkeyi vazeder: “Devlet, zulüm ile yaşamaz.”

Adâlet, devlet mekanizmasının vidalarını tutan yegâne harçtır; o gevşediğinde geriye kalan tüm yapılar çökmeye yüz tutar. Günümüzde dillerden düşmeyen kalkınma, üretim ve teknolojik gelişim kavramları, ancak ve ancak ahlâkî bir adâlet zemini üzerinde yükselirse kalıcı bir mana kazanır.

İslâmî perspektifte “vatana ve millete hizmette yarış”, alelade bir kariyer basamağı veya dünyevî bir ikbal arayışı değildir. Bu yarış, Kur’an-ı Kerim’in “Hayırlarda yarışın” (Bakara, 148) emrinin kamusal alana uyarlanmasıdır; yani yeryüzünü adâletle imar etme, kul olma mesuliyetidir.

Bu ulvî pencereden bakıldığında; bir devlet başkanının basiretle hükmetmesi, bir bakanın veya bürokratın liyakat ilkesine sadakatle geceyi gündüze katması, bir iş insanının işçisinin hakkını gözeterek helâl ve yerli üretim yapması, bir öğretmenin sınıfta talebesine şuur aşılaması ve bir çiftçinin toprağı besmeleyle işlemesi ibadet hükmündedir.

Fakat ne zaman ki kamusal alanda liyakat yerini kayırmacılığa, taraflılığa, alın teri ve helâl üretim yerini zahmetsiz rant avcılığına bırakır; işte o zaman toplumsal bünyede ahlâkî çürüme ve adâlet erozyonu baş........

© İstiklal