I. "SAT" DÜĞMESİNE BASILDI, PARA GELMEDİ

Bir para piyasası fonundan çıkmak isteyen yatırımcı telefonundaki düğmeye basar, ekranda talimatının alındığını görür ve parasının kısa sürede hesabına döneceğini varsayar. Bu beklenti fonun türünden gelir; para piyasası fonuna girenlerin birçoğu parayı orada bir bekleme odasında tutuyor gibi düşünür.

15 Eylül 2026'da bu beklenti tutmadı. Pusula Portföy o gün, Tera Portföy ertesi gün Kamuyu Aydınlatma Platformu'na yaptıkları bildirimlerde bazı fonlarında katılma payı iade ödemelerinde "temerrüt" oluştuğunu duyurdu. Sermaye Piyasası Kurulu 17 Eylül'de yedi portföy yönetim şirketinin 131 fonunun tasfiyesine gitti.

Hukukçu okur bu sözcüğü tanır: Türk Borçlar Kanunu'nun 117. maddesindeki, muaccel borcun zamanında ifa edilmemesi hâli. Ama bu olayda borçlu kim? Kurulun tasfiye için kurduğu düzen, ödenememiş iade talimatlarını hukuken nereye koyuyor? Yatırımcının önündeki yol büyük ölçüde bu iki sorunun cevabına bağlı. Fonların işleyişine ilişkin ceza soruşturması ayrı bir konu ve bu yazının dışında kalıyor.

II. ALTI GÜNÜN TAKVİMİ

17 Eylül tarihli 2026/60 sayılı Kurul Bülteni'nde, 57/1706 ve 57/1707 sayılı kararlarla, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun (SPKn) 96. maddesinin birinci fıkrası ve 128. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1, Pardus ve Bulls Portföy'ün kurucusu olduğu, payları TEFAS'ta işlem gören bütün fonlar alım ve satım yönünde işleme kapatıldı. Bir kısmının "Kurulca tayin edilecek yöntem ile tasfiye ettirilmesine" karar verildi.

Aynı gün yayımlanan 2026/61 sayılı Bülten (karar 57/1708) tasfiye usul ve esaslarını belirledi ve listeyi 130'dan 131 fona çıkardı. Unvanlarına bakıldığında bunların 15'i para piyasası fonu, 112'si hisse senedi fonu, dördü başka serbest fon.

Usul şöyle işliyor. Tera'nın altı fonunun portföy saklayıcısı olarak İş Bankası, diğer altı şirketin 125 fonu için Ziraat Bankası görevlendirildi; bankalar, fon kurucusuna mevzuatla yüklenmiş tasfiye işlemlerini yürütmeye yetkilendirildi. İki iş günü içinde fonların tedavüldeki payları, yatırımcıların bireysel saklama hesapları, varsa rehin, haciz ve tedbirler ile gerçekleşmemiş emirler Merkezi Kayıt Kuruluşu ile bankalar arasında mutabakata bağlanacak. Fonların repo, mevduat gibi işlemlerinden doğan borç ve alacakların mutabakatı en geç on iş günü içinde tamamlanacak. Varlıklar bankaların belirleyeceği sıklıkta satılıp nakde çevrilecek, nakit de "fon katılma payı sahipliği oranında" yatırımcıların hesaplarına aktarılacak.

Tasfiye süresi başlangıçta en çok üç aydı. 20 Eylül tarihli 2026/62 sayılı Bülten (karar 59/1710) bu süreyi altı aya çıkardı. Bülten ödemelerin başlangıç tarihini vermiyor; ödeme dönemlerini bankalar belirleyecek. Bu satırlar 21 Eylül 2026 itibarıyla yazıldı ve süreç akmaya devam ediyor.

III. FON KİMİN, BORÇ KİMİN?

Yatırım fonu, kanunun tarifiyle tüzel kişiliği bulunmayan bir mal varlığıdır; tasarruf sahiplerinden toplanan para "inançlı mülkiyet esaslarına göre" portföy yönetim şirketi tarafından işletilir (SPKn m.52/1). Şirket fonu temsil eder, yönetir, fon adına tasarrufta bulunur (m.52/3). Şirketle katılma payı sahipleri arasındaki ilişkiye, özel hüküm yoksa vekâlete ilişkin Türk Borçlar Kanunu m.502-514 kıyasen uygulanır (m.52/4). Yani şirket, fonu yönetirken vekilin sadakat ve özen borcu altındadır; özen borcunun ölçüsü için kanun, "benzer alanda iş ve hizmetleri üstlenen basiretli bir vekilin göstermesi gereken davranış"ı esas alır (TBK m.506).

Paranın kendisi ise başka bir rejimde durur. SPKn m.53/1'e göre fonun mal varlığı, portföy yönetim şirketinin ve portföy saklayıcısının mal varlığından ayrıdır. Aynı maddenin ikinci fıkrası bu mal varlığının haczedilemeyeceğini, üzerine ihtiyati tedbir konulamayacağını ve iflas masasına dâhil edilemeyeceğini söyler; üçüncü fıkra ise tasfiyede "yalnızca katılma payı sahiplerine ödeme yapılabilir" hükmünü koyar. Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği'nin (III-52.1) 28. maddesi tamamlayıcı: tasfiye bakiyesi katılma payı sahiplerine payları oranında dağıtılır ve tasfiye anından itibaren hiçbir katılma payı ihraç edilemez, geri alınamaz.

Para piyasası fonu da bu çerçevenin dışında değil. Adında "para piyasası" geçse de katılma payı karşılığı yatırılan para banka mevduatı değil, fon mal........

© Hukuki Haber