Alevilik, tarih boyunca zahir ile batın, biçim ile öz, nesne ile anlam arasındaki farkı insanı merkeze koyan varlık anlayışıyla dile getirmiş, en özgün inanç ve yaşam felsefesidir. Batıni felsefi öz Kainat’ın, Hakikat’in ve vardan varoluşun merkezine insanı koyar. Şekilci ibadet anlayışının ve kaba kuralcılığın ötesine geçerek, insanın kendi nefsiyle hesaplaşmasını, vicdanını özünden geçirmesini ve toplumla kurduğu ahlaki bağları temel alır. Batıni düşüncede Kainat insanın içinde, İnsan ise kainatın kalbindedir. Seyyid Nesimi’nin dediği gibi:

“Bende sığar iki cihan ben bu cihana sığmazam

Cevher-i lamekân benem kevn ü mekana sığmazam”

(İki dünya benim içime sığar, fakat ben bu evrene sığmam; mekansızlık aleminin özü benim, ancak yine de bu mekanlara sığmam.)

Dar: Can’ın, Pir ve Yol kardeşlerinin huzurunda ayaklarını mühürleyip başı açık özünü Hakk’a sunması, hiçbir gizlisi, saklısı olmadan tam bir edep, teslimiyet ve ikrarla meydana durmasıdır. Sağ ayak başparmağının sol ayak başparmağı üzerine mühürlenmesiyle yapılan bu duruş, nefsin terbiyesini, hürmeti ve “eline, beline, diline sahip olma” ikrarını temsil eder.

Dar-ı Didar: Can’ın nefsini arındırıp Hakk ile Hakk olması, varlık birliğine (Vahdet-i Vücut) ulaşmasıdır. İnsan-ı Kamil mertebesine erişen her Can, Hakk’ı özünde, aynasında görür. Bu nedenle Dar-ı Didar şekilci bir duruştan öte, insanın özüne dönüp Hakk cemaliyle buluştuğu yüksek bir bilinç ve teslimiyet aşamasıdır.

Anadolu Aleviliği’nde batıni derinliğin somutlaştığı, iradeye ve bedensel bir duruşa dönüştüğü en sarsıcı uğrak yeri Dar’dır. Dar, sadece fiziki bir biçim, pasif bir saygı gösterisi ya da belirli kalıplara göre tekrarlanan bir pratik değildir. Can’ın ikrarlı yol kardeşlerinin şahitliğinde ve postun gerçek sahibi olan Şah Hüseyin'in makamında oturan Pir’in huzurunda “ölmeden önce ölmeyi” tadarak özünü Hakk’a ve Canlar’a teslim etmesidir. Dar’da durmak; benliğin, makamın, mülkiyetin, hırsın, kibrin ve öfkenin bir kenara bırakılıp özün çırılçıplak hakikat meydanına serilmesidir.

Batıni Anadolu Aleviliği’nde “Meydan” sıradan bir mekandan öte, ‘Hakikatten Hesap Meydanı’dır. İnsanın Cem’de Dar’a kalkması, mahşer gününün bu dünyada, şu anda ve bu mekanda tecelli etmesidir. Alevi felsefesinde mahşer, ötelerde beklenen soyut bir zaman dilimi değildir. Mahşer, Can’ın Can’a yoldaş olduğu, Dede'nin yönlendiriciliğinde Pir divanına kurulmuş Cem Meydanı’dır.

İşte Dar, bu mahşer meydanında vicdanın kendi mahkemesini kurmasıdır. Dar’da duran Talip bedeniyle ayakta, zihniyle görevini idrak eden, benliğiyle de mutlak teslimiyettedir. Kendisini Canlar’ın ve Hakk’ın huzuruna bir niyaz olarak sunar. Batıni felsefede Hakk’a ulaşmanın yolu, Sırrı Hakikat Kapısı’nda başlar ve canların rızalığından geçer. Rızalık makamı en yüce değerdir. Kul hakkı yiyen, kalbinde kin, kibir, haset barındıran veya yeryüzünde fitne tohumu ekmiş bir kişi Hakk meydanında Dar’a çekilmez. Bu yüzden Dar, kişisel benliğin eritildiği ahlaki arınmanın merkezidir.

Alevilik teolojisinde Dar kavramının dayandığı tarihsel, mistik ve sembolik özellikleri tarih boyunca Hakk yolunda serinden geçen ulu Erenlerin, Evliyaların ve Enbiyaların direnişini beden diliyle yaşatır. Dar-ı Mansur, Dar-ı Fazlı, Dar-ı Nesimi ve Dar-ı Fatma... Her biri farklı bir varoluşsal adanmışlığı, ahlaki duruşu ve teolojik makamı temsil eder.

Alevi geleneğinde en bilinen ve Cem erkanının temel duruşunu oluşturan makam, Mansur Darı'dır. Bu duruş,........

© HalkTV