Selahattin İPEK Serbest Muhasebeci Mali Müşavir / Sorumlu Ortak Denetçi

Ticari yaşamın en dinamik ve hata payı en yüksek alanlarından biri, işletmelerin karşılıklı borç ve alacak ilişkilerini yürüttüğü cari hesap takip süreçleridir. Dijitalleşen vergi mimarisiyle birlikte muhasebe süreçleri köklü bir değişim geçirirken, işverenler ile mali müşavirler (SMMM) arasında cari hesapların 'kimin sorumluluğunda' olduğu, kuruş farklarının nasıl yönetileceği ve dönem sonlarında bakiyelerin mutabakatı hususunda ciddi bir yetki ve sorumluluk karmaşası yaşanmaktadır. Bu karmaşanın panzehri, yasal mevzuatı doğru okumak ve sorumluluk sınırlarını kesin hatlarla çizmektir.

Mali Müşavir ile İşveren Arasındaki Yasal Sınırlar

Türkiye'de 3568 Sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu ile meslek mensuplarının görev, yetki ve sorumlulukları yasal çerçeveye oturtulmuştur. Kanunun çizdiği sınır net ve keskindir. Buna rağmen en sık yapılan hata, mali müşavirlik bürosunu şirketin "ön muhasebe departmanı" gibi görmektir. Hâlbuki mali müşavir, işletmeye ait operasyonel süreçlerin yürütücüsü değil, bu süreçlerin yasalara uygun olarak belgelendirilip devlete raporlanmasını sağlayan bağımsız bir denetim ve kayıt uzmanıdır.

Ön Muhasebe ile Genel Muhasebenin Keskin Ayrımı

Ön Muhasebe (Şirket İçi Operasyon): Fatura kesilmesi, irsaliye tanzimi, sipariş takibi, tahsilat ve tediye makbuzlarının düzenlenmesi, günlük banka hareketlerinin takibi ve karşı firmalarla birebir cari mutabakatların yapılması tamamen şirketin kendi bünyesindeki personelin sorumluluğundadır. Bu süreç bir şirket yönetimi fonksiyonudur. Mali müşavir, sahadaki ticari müzakerelerin tarafı değildir. Karşı firmayı arayıp cari hesap mutabakatı istemek müşavirin yasal iş tanımında yer almaz.

Genel Muhasebe (Mali Müşavirlik): Şirket tarafından fatura asılları ve banka ekstreleri gibi tevsik edici belgelerle eksiksiz olarak ulaştırılan verilerin, VUK ve Tek Düzen Hesap Planı'na uygun olarak yasal defterlere işlenmesi, beyannamelerin hazırlanması ve vergi dairesine sunulmasıdır. Kendisine iletilmemiş veya eksik iletilmiş bir ticari belgenin takibini yapmak mali müşavirin yasal görevi değildir.

Post-Ba/Bs Döneminde Dijital Denetim ve Gerçek Zamanlı Riskler

Türkiye vergi tarihinde yaklaşık 14 yıl boyunca cari hesap kontrolünün temel yasal aracı Form Ba ve Form Bs idi. Ancak, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) e-Fatura, e-Arşiv Fatura, e-İrsaliye ve e-Defter gibi dijital dönüşüm altyapılarını tamamlaması neticesinde, Eylül 2024 dönemi itibarıyla 565 Sıra No'lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile Ba/Bs bildirimleri tamamen kaldırılmıştır.

Ba/Bs formlarının kaldırılması aylık bildirim yükünü hafifletmiştir ancak ticari mutabakat ihtiyacını ortadan kaldırmamış, aksine denetim süreçlerini gerçek zamanlı (real-time) hale getirmiştir. GİB, artık alıcı ve satıcı arasındaki fatura akışını elektronik portalları üzerinden anlık olarak izleyebilmektedir. Dolayısıyla hatalar; e-belge iptal/itiraz sürelerinin kaçırılması veya e-defter beratlarındaki kayıt tutarsızlıkları üzerinden doğrudan tespit edilmektedir. Bu yeni ekosistemde, kuruşu kuruşuna ticari mutabakat yapmak resmi bir form doldurmaktan çok daha kritik bir iç denetim........

© Ekonomim