Eskişehir, Cumhuriyet döneminde tarımsal araştırma, şeker sanayisi ve kırsal eğitimde öncü oldu. Bugün 51 milyar liralık tarımsal üretim değerine ulaşan kentte, gıda enflasyonunun sanayiciye yüklenmemesi ve ithalat yerine üretimin desteklenmesi talep ediliyor.

    Türkiye Cumhuriyeti’nin tarım ve tarıma dayalı sanayinin gelişiminde Eskişehir’in çok önemli bir rolü ve öncülüğü var. Mustafa Kemal Atatürk’ün emriyle 13 Aralık 1925 tarihinde  "Islah-ı Buzr" adıyla Türkiye'nin ilk tarımsal araştırma kuruluşu olan Eskişehir Tohum Islah İstasyonu Sazova'da kuruldu. Kurum, bugün Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü adıyla faaliyetlerini sürdürüyor.

Alpullu ve Uşak şeker fabrikasından sonra Türkiye’nin 3. şeker fabrikası Eskişehir’de kuruldu. Hem de 10 ay gibi rekor bir sürede. Temeli 1 Şubat 1933'te atıldı ve 5 Aralık 1933 tarihinde resmen işletmeye açıldı.

Atatürk’ün yurt dışına gönderdiği ilk ziraat mühendisi olan Ali Numan Kıraç’ın öncülüğünde Eskişehir’de 1929’da Kuru Tarım Deneme İstasyonu (Dry Farming) kuruldu. Bu istasyon ile az yağış alan bölgelerde verimi artıran toprak işleme ve tohum ıslahı yöntemleri geliştirildi. Elde edilen başarı uluslararası literatüre  "Türk mucizesi" olarak geçti. Köy enstitülerinin ilk nüvesi olan Mahmudiye Köy Eğitmenler Kursu 1936’da Eskişehir’de açıldı. İlk köy enstitüsü yine 1940’ta Eskişehir Çifteler’de açıldı. Eskişehir’in ülkenin tarım ve kırsal gelişiminde, tarıma dayalı sanayide daha birçok öncülüğü var. Tarım ve gıda konusundaki duyarlılık bugün de devam ediyor.

Tarım ve gıdaya önem veriliyor

Eskişehir ekonomisinde tarımın payı yüzde 7 civarında. Buna rağmen geçmişten gelen birikim ve duyarlılıkla tarıma çok önem veriliyor. ‘Biz sanayi kentiyiz boş verelim tarımı’ denilmiyor. Eskişehir Sanayi Odası (ESO) Yönetim Kurulu Başkanı Celalettin Kesikbaş ve yönetim kurulu tarım ve gıdaya özel önem veriyor. Son 4 yılda 3 kez tarımı konuşmak üzere ESO’nun düzenlediği toplantılara katıldım. Başta Eskişehir Büyükşehir Belediyesi olmak üzere, belediyeler, Tarım ve Orman İl Müdürlüğü tarımın gelişmesi için çaba gösteriyor. Son olarak 13 Ağustos 2026 Perşembe günü Eskişehir Sanayi Odası’nın gıda, şekerleme, unlu mamuller, yem ve ambalaj sektöründe faaliyet gösteren firmaların yönetici ve temsilcilerinin katılımı ile düzenlenen “Sektörel Meslek Grupları Toplantısı”na konuşmacı olarak katıldım. Sadece sanayiciler yoktu, üreticiler de vardı. Tarım, gıda ve yem sektöründeki güncel gelişmeleri konuştuk.

Tarımsal üretim değeri 51 milyar lira

Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü’nün “Eskişehir Tarımsal Yatırım Rehberi”ne göre, Eskişehir’de 2025 yılı itibarıyla Çiftçi Kayıt Sistemi'ne (ÇKS) kayıtlı 24 bin 113 çiftçi var. Tarım alanı 5,5 milyon dekar, mera alanı 3,4 milyon dekar, nadas alanı ise 1,3 milyon dekar. Eskişehir’in 14 ilçesi ve 230’u köy olmak üzere 546 mahallesi var. Bitkisel üretimde tahıl, bakliyat ve şeker pancarı ağırlıklı bir üretim deseni var. Sertifikalı tohum üretimi açısından önemli üretim merkezlerinden birisi. Sebzede roka, tere gibi ürünlerde Türkiye ihtiyacının önemli bir kısmını üretiyor. Örneğin, 34 bin tonla Türkiye roka üretiminin yüzde 77’sini karşılıyor.

Büyükbaş hayvan varlığı 160 bin baş, küçükbaş hayvan varlığı ise 1 milyon 300 bin baş civarında. İl Tarım ve Orman Müdürü Yüksel Çil’in verdiği güncel bilgilere göre bitkisel üretimin yüzde 70’e yakını hububat, baklagil grubunda. Yaklaşık 19,3 milyar lira hayvansal üretim, 30,7 milyar lira da bitkisel üretim olmak üzere kentin toplam tarımsal üretim değeri yaklaşık 51 milyar lira. Tarıma dayalı 1092 sanayi/imalat işletmesi var. Unlu mamullerde 266, pastacılık ürünlerinde 161, yemde 273, süt ve süt ürünlerinde 75, et ve et ürünlerinde 20 işletme faaliyet gösteriyor. Tarımdaki en önemli sorunlarından birisi su. Türkiye’de su kısıtı olan 11 ilden birisi Eskişehir. Su kısıtı olan 52 ilçeden 6’sı da yine Eskişehir’de. Toplantıda da dile getirildiği üzere tarımsal üretimin önündeki en büyük engellerden birisi yüksek üretim maliyeti, her geçen gün kendisini daha da çok hissettiren işçilik sorunu. Sadece üreticileri değil her kesimi olumsuz etkileyen yüksek gıda enflasyonu bu toplantıda da gündem konusu oldu.

 Gıda enflasyonunun faturasını sanayici ödememeli

Eskişehir Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Celalettin Kesikbaş, konuşmasında tarıma, gıdaya her zaman çok önem verdiklerini belirterek gıda enflasyonuna dikkat çekti.........

© Ekonomim