R.4: Kemer Bğ., Yenicesivrisi [Kelene hisarı], Veysel Yoylu.

Ramazan Topraklı yazdı;

Miryokefalon zaferinin yeri ve Derı’n Tarih Dergisi

Eğirdir Gölü: Kemer Boğazı-Yenicesivrisi-Köke köyü

Derı’n Tarih adlı dergi, 26 Eylül 174. Sayıda “Unutulmuş Bir Zafer: MİRYOKEFALON” kapağıyla çıktı. 21x28 ebadında, 128 sayfa, kuşe kapak, kuşe kağıt çıkan dergi, Miryokefalon zaferi için 42 sayfa yer ayırdı. Ne hikmetse dergi, en çürük, en olmaz tezi vermiş; zaferin kazanıldığı yeri anlatan gerçek görüşü unutmuştur. Makalede, bugüne kadar ileri sürülen iddiaların tarihçesi ve harbin vukûbulduğu yer, kısa ve öz olarak kaynaklarla ortaya konulacak, harp yeriyle ilgili zikredilen yer adları ve harple ilgili bazı kavramlar açıklanacaktır. Bu makalemi tarihçiler, M. Armağan’a ve Taha Kılıç’a armağan ediyorum.

1. “Bizans’ın Anadolu ümidini bitiren II. Kılıç Arslan ve Miryokefalon Anadolu Türkiye’dir” adlı ilk makale Prof. Tülay Metin’e aittir [PÜ]. II. Kılıçaslan devrine ait genel bir malûmatla yetinmiş ve harbin Miryokefalon denilen yerde yapıldığını yazmış, ama Miryokefalon’un yerine dair bir görüş bildirmemiştir. Kaynakçada harbin yerine işaret eden Manuel’in Mektubu, III. Haçlı Seferi kroniği Ansbert, Ermeni Smbat, Kinnamos, Khoniates ve William of Tyr yoktur.

2. “Miryokefalon Savaşı’nın kaderini belirleyen üçlü: İnanç, Su, Yol” adlı makale tarihçi-yazar Mustafa Yılmaz’a aittir. Yazar, Manuel’in Honaz’a yürüdüğü yolu doğru verir. Ancak Denizli-Laodikeia için verdiği bilgiler, Eğirdir-Laodikeia’ya ait olmalıdır. Manuel 1119, 1146, 1158 ve 1175 seferlerinde bu yolu kullanmamıştır. “Savaş nerede cereyan etti?” başlığında verdiği bilgiler ilginçtir: “Khonai’den imparator Lampis üzerinden Kelainai’ye yürüdü” cümlesindeki Kelainai için Dinar der ki, yanlıştır. Firiklerin ve III. Midas’ın başkenti olan Kelainai, Kemer Boğazı ile Yenicesivrisi arasında uzun bir alana yayılmıştır. Genç Kyros’un sarayı, Kemer Boğazı’nın şarkındaki 985 rakımlı Asarbaşı tepede, büyük kralın sarayı Marsyas’ın kaynakları ve 972 rakımlı Koru tepe yanındadır. Her yanı dik bayır Kelainai hisarı (Arrianos, 1945: 66) ise, 1305 rakımlı Yenicesivrisi üzerindedir. 1501 tarihli bir Osmanlı vesikasında Kemer Boğazı’nın adı Firigos olup, gemi hâsılı 500 akçe. Barla’da göl kıyısındaki bir mevkiin adı hâlâ Firigoslar’dır. Eumeneia, adı üzerinde Şuhut-Oynan/Oynigan [Çayıryaka] köyü. Sublaion, Uluborlu’nun şarkı [Turan, 1998: 214] ve Kayaağzı pınarları yanında olup, bir Khoma’da burada var. Aslında Kelainai [Kelene], harbin yapıldığı yerdir. Zira “Üzerine yürümek” deyimi saldırmak demektir. Yazar, Manuel’i Kaklık, Çardak, Dazkırı, Kızılören ve Demirci yoluyla Homa’ya götürür ve Dinar’a uğratmaz. Bana göre Manuel, Honaz, Baklan, Sundurlu yoluyla Homa’ya gelmiştir. Zira bu yolu 1402 ve 1403’te Timurlenk de kullandı. Manuel, Homa’dan sonra Dinar, Çapalı, Uluborlu önü ve Kemer Boğazı yoluyla hareket etmiştir. Yazar’ın, harp yerine işaret eden Manuel’in Mektubu, III. Haçlı Seferi kroniği Ansbert, Süryani Mihail, Smbat, Ebû’l-Ferec ve William of Tyr’i kaynak almaması; Türk-Bizans sınırından söz etmemesi; Türkmenleri Dazkırı’da göstermesi çok manidardır. Hâlbuki henüz o tarihte [1176] Uluborlu ve batısı Bizans elinde olup, hudut Eğirdir Gölü’nden geçmektedir.

3. “I. Manuel Komnenos’un astroloji merakı: Yıldızlar zaferi müjdelerken” adlı makale Doç. Cihad Cihan’a aittir [KÜ]. Yazar, “Manuel, yenilgiyi uçurumlara bağlar” diyor. Uçurum, Kûfi Boğazı’nın neresindedir?

4. “İmparator askerî aklı neden ihmal etti: Miryokefalon’da Bizans intikal sisteminin çöküşü” adlı makale Prof. Selim Kaya ve Dr. Mehmet Yağcı’ya aittir [KÜ]. Yazıda harp yeriyle ilgili bir husus bulunmadığı gibi, Manuel’in Mektubu, Kinnamos, Khoniates, Ansbert, Süryani Mihail, Smbat, Ebû’l-Ferec gibi kronikler de yoktur.

5. “Anadolu’da Türk rönesansını başlatan zafer: Miryokefalon Savaşı’nın tarihteki yankıları” adlı makale Doç. İbrahim Balık’a aittir [PÜ]. O, 5-6 Haz. 2010 tarihindeki Kemer Boğazı, Yenicesivrisi ve Miryokefalon araştırmaları ile Isparta gezimize katıldı; güya benim çalışmamı desteklemek için “Mahalli tarih yazılmadan genel tarih yazılamaz” gibi veciz bir söz de etti, ama şimdi ne hikmetse bana selâm vermeye korkuyor. Yazar, Honaz’dan sonra Manuel, Dinar istikametinde yoluna devam etti Sublaion kalesinin bulunduğu Homa’ya geldi; Manuel’in niyeti, Kûfi vadisi, Sandıklı ovası ve Akşehir üzerinden Konya’ya varmaktı der; bu konuda hiçbir kaynak vermez. Hâlbuki Haçlı seferi kaynağı Ansbert, Manuel’in Uluborlu’dan geçişinin ikinci gününde mağlup düştüğünü kaydeder (Ramsay, 1960: 140). Yazar, “Sublaion, Uluborlu’nun şarkındadır” (Turan, 1998: 214) ve Türk-Rum sınırı hakkında sessizdir.

6. “Miryokefalon’a giden yol” adlı makale, Prof. Hasan Kara’ya aittir [PÜ]. Coğrafyacı Kara, Eğirdir ve Beyşehir göllerindeki coğrafî değişimin farkında değildir. Miryokefalon kalesini bulduğunun da aslı astarı yoktur. Anadolu’nun her yeri kale dolu. “Honaz ve Acıgöl üzerinden Dinar’a hareket eden ordu, Çivril yakınlarındaki Homa’ya [Soublaion] gelmiştir der. Bütün göstergeler, Miryokefalon’a giden yolun Kûfi Boğazı’na vardığını göstermektedir. Dolayısıyla savaşın yeri hakkında herhangi bir dayanağı olmayan yeni teoriler üretmek gereksizdir” der. İslâm coğrafyacılarının atası sayılan İbn Hordazbih ile el-İdrîsî’nin verdiği yolları araziye yerleştiremeyen ve yeni teori üreten, göstergeleri bozuk Kara’ya soruyorum: Kûfi Boğazı, Konya’ya bir gündüzlük yerde mi? [bk. Süryani Mihail, Ermeni Smbat].

7. “Kûfi Bpğazı’na yapılan akademik geziler ve literatüre katkısı” adlı makale coğrafyacı Münir Seyhan’a aittir. Seyhan, Kûfi Boğazı’nı ileri süren ilk kişinin 1976’daki 8. Türk Tarih Kongresinde bir tebliğ sunan Prof. Kudret Ayiter olduğunu söyler. Ayiter, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nin kuruluşunda yer almış bir hukukçu. 1991’de aynı yeri Arke. Kemal Turfan, 1990’da da Prof. Bilge Umar iddia etti. Ayiter, Kundanlı ovası, Khoniates’in tasvirine uymuyor gerekçesiyle Ramsay, Tomaschek, O. Turan ve Eickhoff’a rağmen Kûfi Boğazı’na dikkat çekti. Hâlbuki 1911’de Filibeli Ahmed Hilmi Eğirdir’in kuzeyini, Yılmaz Öztuna da Eğirdir Gölü’nün az kuzeyini iddia etmişlerdi.

W. M. Ramsay, W. Tomaschek, Osman Turan, Ekkehard Eickhoff, Filibeli Ahmed Hilmi ve Y. Öztuna gibi ciddî ve ünlü tarihçilere rağmen Derı’n Tarih Dergisi, Ağustos 2018 Selçuklular Özel Sayısında [12] Konya Bağırsak Boğazı’nı; Eylül 2022 126. Sayı ile Eylül 2026 174. Sayıda Kûfi Boğazı’nı destekledi. Bu derginin, en olumsuz iddiaları vermedeki amacı ne ola ki?

Miryokefalon Savaşı’nın yeriyle ilgili iddialar tarihçesi

Yılmaz Öztuna, “Avrupa bu savaşı tartıştı, ama biz tartışmadık” der. Ramsay, 1890’da bir yandan Uluborlu’nun 1,5 günlük şarkındaki [bel kemeri gibi yuvarlak] Chateau Cingulaire’i [Ginglarion], bir yandan da Çivril-Homa ile Kızılören arasındaki Düzbel’i iddia etti (bk. Ramsay, 1960: 140, 147). Tomaschek, Düzbel’e itiraz edince: Phrygia, 1897-Oxford, Ekler s. 346-347’de: “Miryokefalon, Tzyvritzi Kleisoura’yı Homa’dan başlayıp doğuya uzanan boğaza yerleştirmede yanıldığıma Tomaschek’in beni ikna ettiğini söylemeye mecburum. Miryokefalon, Tarihî Coğrafya’mı ve bu konudaki eski bir makalemi yazarken erişemediğim bir sürü kitapta görüldüğü gibi çok daha doğudadır. Manuel’in yenilgiye uğratıldığı geçit, Limnai [Hoyran Gölü] ile Gondani [Kundanlı] arasında; her iki tarafı sarp kayalıklarla çevrili dar bir boğazda yer almaktadır. Barbarossa, [bahis konusu] boğaza uğramamak için Limnai’nin kuzey-doğu ucundan; Kinnaborion vadisinden gitmiştir” demiştir.

Biz: Tomaschek ve Ramsay, 1176’da Eğirdir Gölü’nün iki parça olduğu; tarihi yolun Kemer Boğazı’ndan geçtiğini bilselerdi Kemer Boğazı, Yenice Derbendi ve Yenicesivrisi’ni iddia ederlerdi diye düşündük. Prof. Kara gibi Kundanlı’nın 140 km garbını, Prof. Eskikurt gibi 125 km şarkını iddia etmedik. Khoniates’in hatalı geçit tercümesinin peşine takılıp, iki tarafı sarp vadi aramadık? Tomaschek, Ramsay, 1911 Filibeli Ahmed Hilmi, O. Turan, A. Sevim, E. Merçil, E. Eickhoff, Y. Öztuna ve A. Çay, hep Kundanlı ve civarını iddia ettiler. Bu ünlü tarihçiler, Kundanlı’yı niçin iddia etti, hiç sorgulamadan savaş yeri aramak abesle iştigaldir. Kûfi ve Bağırsak boğazları, hiçbir kaynağa uymadıkları hâlde: nasıl oluyor da savaş yeri iddia edilebiliyor? Hayret ki, hayret!

Miryokefalon [Türkiye Geçidi] Savaşı’nın yeri

Miryokefalon Muharebesi [17 Eylül 1176], 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi ile kapıları açılan Anadolu'nun, kesin ve geri döndürülemez bir biçimde Türk yurdu [Türkiye] hâline gelmesini sağlayan stratejik bir kırılma noktasıdır. Doğu Roma İmparatoru I. Manuel Komnenos'un, Selçuklu........

© Dikgazete.com