Ovih dana studentski pokret u Srbiji predstavio nam je svoju listu za naredne izbore. Iz razumljivih razloga lista je izvazvala lavinu komentara i široku društvenu diskusiju. Nekome su zasmetali ovi kandidati, nekom pak to što neki nedostaju a morali bi tu biti, nekom smetaju proevropske ličnosti na listi, nekog pak dekomodiraju nacionalističke preferencije pojedinih kandidata i slično. Šta da se radi – narodu nikada udovoljiti. No te stvari su u suštini sekundarne. Jer ovi izbori u Srbiji su uistinu istorijski i dramatično će uticati na sudbinu države i naroda. Ovdje se ne radi o izboru između dvije političke opcije, već o mnogo dubljoj dilemi: izboru između dvije kulture, dva svjetonazora, dvije filozofije i dvije vizije Srbije. Možemo ih predstaviti i na primjeru dva različita poimanja srpske državnosti oličena u vladajućem režimu s jedne strane, i studentskoj listi sa druge.   

Obnova srpske državnosti pada početkom 19. vijeka. To je doba kada su američka i francuska revolucija već uspostavile jasne konture savremene države. To je specifičan tip države koji se suštinski razlikuje od predmodernih formi države. Nekoliko ključnih markera te vrste državnosti dovoljni su da se shvati o čemu se radi.

Prvo i najvažnije mijenja se subjekt suvereniteta. Za razliku od ranijih država ovdje suveren postaje „narod“, tj svaki građanin date države. Američki Ustav počinje legendarnom formulacijom: „We the people“ – koja eksplicite izražava fundamentalnu propoziciju da je narod nosilac suvereniteta. Vlast je tu ne da „vlada“ već da „služi“ narodu, tj da provodi volju građana. Otuda bezbrojne republikanske forme checks-and-balances institucija za ograničavanje i kontrolu vlasti. Otuda takođe koncept vladavine prava i pravne države: umjesto vladavine pojedinca, cara, kralja, „vođe“, ili partije ovdje vladaju zakoni kojima su podređeni svi, računajući i predsjednika države i samog kralja u onim državama koje su zadržale monarhije.

To je suštinski korak u sledećem važnom markeru moderne države a to je depersonalizacija vlasti: umjesto moći ličnosti moć se transferiše na institucije. Moć institucija došla je na mjesto moći nosilaca institucionalnih položaja. Mnogi koji ne shvataju suštinu moderne zapadnjačke državnosti dive se autokratama poput Putina, a ismijavaju zapadne „lidere“ jer se smjenjuju kao na traci. No snaga moderne države je u snazi njenih institucionalnih mehanizama a ne u personalnim rješenjima: predsjednici evropskih država nisu nikakvi lideri, niti se to od njih traži da budu, već su obični funkcioneri unajmljeni od strane naroda da obnašaju neku funkciju na mandat ili dva. U tome je i snaga tih država: one su neovisne od personalnih rješenja i provode svoje strateške politike ko god da je na funkciji.

Zato tu postoji efektivna podjela vlasti. Ako pogledamo šta sudovi u SAD rade Trampu vidjećemo šta to znači u praksi. On ne može da nametne svoju volju sudskoj vlasti, pa čak ni parlamentu premda njegova stranka ima većinu: u nekoliko navrata Kongres je glasovima republikanaca rušio predsjedničke uredbe.

Naredni suštinski važan marker je da je moderna država „građanska“. Kod nas se taj termin pogrešno shvata zbog idiotske mantre „političkog Sarajeva“ koje pod tim terminom podrazumjeva specifičan model demokratije „jedan čovjek jedan glas“. Građanska država znači nešto sasvim drugo: to je država u kojoj svaki njen član ima „građanska“ prava. Koja su pak samo formulacija „prirodnih“ prava pojedinca. Prirodna prava su jača od države i idu ispred ustava – mi ih posjedujemo kao ljudska bića, prije nego smo ušli u bilo koju konkretnu državu. Da na svijetu nema ni jedne države mi bi, kao ljudska bića, imali ta prava. Francuski narod, koji je to prvi proglasio, definisao je ta prava u formi „Deklaracije o pravima čovjeka i........

© BUKA Magazin