Bilim dünyasının en çok konuşulan haftalarından birindeyiz. Hafta başında tıp ve fizik ödülleri açıklandı; çarşamba günü de kimya alanındaki ödül sahiplerini buldu. 2026 Nobel Kimya Ödülü, "asimetrik organik sentezde doğrusal olmayan etkilerin ve otokatalizin keşfi" üzerine yaptıkları çalışmalar dolayısıyla Fransız bilim insanı Henri B. Kagan ile Japon bilim insanı Kenso Soai'ye verildi. Basına yansıyan bilgilere göre karar, İsveç Kraliyet Bilimleri Akademisi tarafından kamuoyuna duyuruldu.

Bu ödülü sıradan bir akademik başarı haberi gibi okumak mümkün ama yanlış olur. Çünkü burada ödüllendirilen şey, yalnızca bir laboratuvar sonucu değil; aynı zamanda yüz yılı aşkın süredir çözülemeyen bir bilmeceye verilen yanıt. Nobel Kimya Ödülü Komitesi Başkanı Heiner Linke'nin açıklamalarına bakılırsa, Kagan ve Soai, "Homokiralite kendiliğinden nasıl ortaya çıkabilir?" sorusuna yanıt getirdi. Bu, kimyanın en temel ve en inatçı sorularından biri.

Konuyu anlaşılır kılmak için biraz sadeleştirmek gerekiyor. Moleküllerin ayna görüntüsü biçimleri var; buna "kiral" deniyor. Linke'nin ifadesiyle, birçok molekül tıpkı ellerimiz gibi birbirinin ayna görüntüsü. Ve işin kritik noktası şu: Molekülün bir biçimi tedavi edici etki gösterirken, diğer biçimi etkisiz, hatta zararlı olabiliyor. İlaçlarda kullanılan etkin moleküllerin önemli bir kısmı bu yapıda. Yani burada tartışılan mesele, soyut bir kimya merakı değil; doğrudan insan sağlığını ilgilendiren bir üretim sorunu.

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi Genel Sekreteri Ellen Moons da ödülün, kimyasal tepkimelerde bir molekülün ayna görüntülerinden birini seçmesini sağlamakla ilgili olduğunu belirtti. Ödülü kazanan bilim insanlarının geliştirdiği ve "Soai tepkimesi" olarak da bilinen süreçlerin, ilaç üretiminde kullanılacak........

© ABC Gazetesi