Fransa ayakta: artık sadece Sarı Yelekliler yok, Kara Blok da sokakta
Fransa ayakta: artık sadece Sarı Yelekliler yok, Kara Blok da sokakta
Fransa’da eğitim politikası ve hayat pahalılığını protesto için öğrenciler tarafından başlatılan eylemler, Sarı Yelekliler ve Kara Blok gruplarının katılımıyla giderek yayılıyor, diğer Avrupa ülkelerine de sıçrıyor. (Foto: Hesham Elsherif/AnadoluAgency)
Fransa yine sarı yeleklilerle ayakta. Bu defa durum biraz farklı ama.
2018 sonbaharında Fransa’da benzinin litre fiyatı 1,50 avro civarına çıkmıştı. Bretagne bölgesindeki Morbihan’da yaşayan Jacline Mouraud adlı bir kadın, Facebook’a yüklediği videoda akaryakıt fiyatlarını, radarları, otomobillere yönelik yeni kontrolleri ve giderek pahalılaşan otomobil kullanımını eleştiriyordu. Video kısa sürede milyonlarca kez izlendi. Fransa’da yaşayanlar için otomobil çoğu zaman bir tercih değil, hayatın zorunlu parçasıydı. İşe, okula, hastaneye ya da alışverişe ulaşmak için otomobile ihtiyaç vardı. Dolayısıyla yakıt vergisi, yalnızca pompadaki fiyatı değil, gündelik hayatın tamamını etkileyen bir meseleye dönüşüyordu.
Siyaset dışı kalanların öfkesi
Videonun yayınından sonra Facebook gruplarında yapılacak eylemler spontane bir şekilde gelişti. Çok basit bir sembol bulundu. Fransa’da her arabada taşınması zorunlu sarı yelek (gillet jaune) eylemcilerin hem üniforması hem de adı oldu. Eylemlerin yeri ise dünyada döner kavşaklar (ronds-point) oldu (Fransa dünyada en fazla döner kavşağa sahip ülke ve döner kavşaklar trafiği yönetmenin doğal bir parçası olarak görülüyor). 17 Kasım 2018’de başlayan hareket kısa sürede ülke geneline yayıldı. Sarı yelekler giyen göstericiler şehirlerin girişlerindeki döner kavşakların yaya geçitlerinden kağnı hızıyla geçerek ya da eskiden köy düğünlerindeki arka arkaya tutunarak yapılan chenille (tırtıl) dansı gibi sivil itaatsizlik eylemleriyle hem şehirlerin trafiğini hem de ülkenin lojistiğini felce uğrattı. Genelde şehirlerin dışında yer alan AVM’ler eylemlerin yoğun olduğu cumartesi günleri kepenklerini kapattı; kapatmayanlar da normalin çok altında ciroya mahkûm oldu.
Fakat öfke benzinden ibaret değildi. Hareketin altında, insanların kendilerini siyasal karar mekanizmalarının dışında hissetmesi de vardı. Sarı Yelekliler sağdan sola uzanan farklı görüşleri barındırıyordu; önemli bir kesimi kendisini hiçbir partiyle özdeşleştirmiyordu. Ortak payda, ekonomik sıkışmışlık kadar temsil edilmediği duygusuydu. Bu temsil krizinin en dikkat çekici taleplerinden biri RIC (référendum d’initiative citoyenne) “yurttaş girişimiyle referandum”du. Farklı versiyonları bulunsa da temel fikir, vatandaşların belirli koşullarla bir konuyu doğrudan referanduma götürebilmesiydi. Böylece RIC, ekonomik taleple demokrasi talebini aynı çerçevede buluşturdu: “Benzin vergisini geri çekin” talebinin yanında “karar alma süreçlerinde bizim de sözümüz olsun” talebi yükseldi.
Sarı Yeleklilerden Kara Blok’a
Küçük kentlerin girişindeki döner kavşaklar, insanların yalnızca yol kapattığı değil, yemek paylaştığı, tartıştığı ve talepler oluşturduğu siyasal buluşma noktalarına dönüştü. Ardından otoyol girişleri, yollar, gişeler ve bazı yakıt dağıtım noktaları bloke edildi; cumartesi gösterileri ülke gündemini belirledi. Paris’teki çatışmalarda Sarı Yeleklilerle aynı alanlarda görülen Kara Blok (Black Bloc) gruplarını ise hareketin bütünüyle özdeşleştirmemek gerekiyor. Anarşist, otonom ve radikal sol çevrelerden gelen bu gruplar gösterilerde Arc de Triomphe’un taglenmesi, Marianne büstünün kırılması, bankaların ya da lüks mağazaların camlarının kırılması gibi basının çok fazla ilgisini çeken eylemler yapsalar da Sarı Yelekliler’in toplumsal çekirdeğini oluşturmuyordu. Hareketin asıl özelliği, farklı siyasi görüşlerden insanların ortak ekonomik deneyim etrafında buluşabilmesiydi.
Sekiz yıl sonra benzinin litre fiyatı 2,3 avro civarında. Bu kez........
