Bir telefon aldınız, bir tane de devlete

Türkiye’de 9 bin liralık matrah eşiğini aşan her akıllı telefonda vergi, cihazın vergisiz bedelinden büyük. Üstelik bu tablo geçen ay tanıtılan 230 bin liralık modelle başlamadı; Mayıs 2022’den beri böyle. Cep telefonunun üzerindeki vergi ve harçların son hâli, kalem kalem.

Eylül ayında satışa çıkan katlanabilir bir akıllı telefon, Türkiye’de vergi tartışmasını yeniden alevlendirdi. Vergi hesabına göre 230 bin liralık etiketin 112.960 lirası cihazın vergisiz bedeli, 117.040 lirası ise vergi ve kesintiydi.

Oysa ortada bir ilk yok. Aynı gece tanıtılan 138 bin liralık modelde de oran aynıydı: 67.775 lira vergisiz bedel, 70.224 lira vergi. Çünkü bu sonucu belirleyen telefonun fiyatı değil, mevzuatın kendisi. Oranları alt alta yazıp çarptığınızda, yüzde 50 ÖTV dilimine giren her telefonda vergi yükü vergisiz bedelin yüzde 103,6’sına denk geliyor. 230 bin liralık telefonda da böyle, 30 bin liralık telefonda da.

DÖRT KALEM TEK ÇARPAN: 2,04

Bir cep telefonunun raf fiyatına giden yolda dört ayrı kamu alacağı sırayla devreye giriyor ve her biri kendinden öncekinin üzerine biniyor. Önce ithalat ya da imalat bedelinin yüzde 1’i kültür fonu kesintisi olarak ayrılıyor. Ardından yüzde 12 TRT bandrol ücreti geliyor. Bu ikisi eklenmiş tutar ÖTV matrahını oluşturuyor ve üzerine yüzde 50 ÖTV hesaplanıyor. En sonda, hepsinin toplamına yüzde 20 KDV uygulanıyor. Gümrük vergisi ise sıfır; yani yük dış ticaret politikasından değil, doğrudan iç tüketim vergilerinden kaynaklanıyor.

Formül basit: 1,01 × 1,12 × 1,50 × 1,20 = 2,036. Üretici ya da ithalatçıdan çıkan her 100 liralık cihaz, daha bayi kârı eklenmeden 203,6 liraya ulaşıyor. Aradaki 103,6 lira kamuya gidiyor.

Tablo 1. 230.000 TL’lik telefonun fiyatı nasıl oluşuyor?

Tablonun asıl dikkat çeken satırı KDV. 38.333 liralık KDV’nin yalnızca 22.592 lirası cihazın kendi bedeline ait. Kalan 15.741 lira, kültür fonunun, bandrolün ve ÖTV’nin KDV’si; yani verginin vergisi. Tek bir telefonda, sırf vergiler vergilendirildiği için ödenen tutar yarım asgari ücreti aşıyor.

Vergi, telefonun bedelini ilk kez geçen ay değil, 26 Mayıs 2022’de aştı.

Çarpanın tarihçesi “ilk kez” iddiasını çürütüyor. Yüzde 50’lik ÖTV diliminin getirildiği Mayıs 2019’da çarpan 1,947’ydi; Mart 2020’de kültür fonu kesintisinin eklenmesiyle 1,967’ye çıktı. 26 Mayıs 2022’de TRT bandrolü yüzde 10’dan 12’ye yükseltildiğinde çarpan 2,002 oldu ve vergi, cihazın vergisiz bedelini o gün geçti. Temmuz 2023’te KDV yüzde 20’ye çıkınca bugünkü 2,036’ya ulaşıldı. Geçen ayın haberi, dört yıldır var olan bir aritmetiğin yüksek bir rakamla görünür hâle gelmesinden ibaret.

“LÜKS”ÜN SINIRI: 163 DOLAR

ÖTV Kanunu’na ekli (IV) sayılı listede cep telefonu, kürk ve havyarla aynı listede duruyor. Oran üç kademeli: Matrahı 4.500 lirayı aşmayan telefonda yüzde 25, 4.500–9.000 lira arasında yüzde 40, üzerinde yüzde 50. Bu sınırlar son olarak 24 Ekim 2025’te üç katına çıkarıldı. Düzenleme yerindeydi, ama eşikler lira cinsinden sabit olduğu için etkisi kurla birlikte aşınıyor.

9.000 liralık matrah, bandrol ve kültür fonu düşüldüğünde 7.956 liralık vergisiz bedele denk geliyor. Bugünkü 48,8 liralık kurla bu yaklaşık 163 dolar ediyor. Maliyeti 163 doları geçen her telefon, vergi sisteminin........

© YeniBirlik