Ağaçların köklerinden diğerlerine iletilen uyarılar, paylaşılan besinler olduğunu, aralarında sosyal yardım, hatta “akrabalık” gözeten bir dayanışma olduğunu, ‘orman adabı’ tabirini, genç ağaçların yetişkin olanlar tarafından eğitildiğini daha önce duymuş muydunuz?

Tüm bunlar ilk kez duyanlar için kulağa masal gibi geliyor olabilir ama bilim bunun bir masal değil gerçek olduğunu söylüyor.

Yıllar önce bu bilgilerle ilk kez Peter Wohlleben aracılığıyla tanışmıştım. ‘Ağaçların Gizli Yaşamı’ adlı kitabıyla Peter Wohlleben, çoğunluğu kentlerde yaşayan, doğayla bağları kopma noktasına gelen modern insanın doğayla ilişkisine, bilimsel gerçekler ışığında sürprizlerle dolu bir kapı aralıyor.

Kitap; ağaçların yalnız değil, aksine karmaşık bir iletişim ağının parçası olduğunu anlatıyor. Wohlleben ağaçların kokusal, görsel ve köklerin ucundaki bir çeşit sinir hücreleri aracılığıyla elektriksel işaretlerle iletişim kurduğunu belirtiyor.

Bir ormanda yürürken gördüğümüz her bir ağaç gövdesi, aslında yer altındaki görünmez bir ağa bağlı. Bu görünmez iletişim sisteminin kalbinde ise mikorizal ağlar yer alıyor. Halk arasında “ormanların yeraltı interneti” olarak anılan bu yapı, ağaç kökleri ile mantarların kurduğu simbiyotik bir ağdan oluşuyor.

Mantarların ince ipliksi uzantıları toprağın derinliklerinde kilometrelerce uzanarak farklı ağaç türlerini birbirine bağlıyor. Bu bağlantılar sayesinde karbon, azot ve su gibi yaşamsal kaynaklar bir ağaçtan diğerine aktarılıyor. Daha da çarpıcı olanı, ağaçlar stres altında olduklarında veya bir böcek istilasıyla karşılaştıklarında, komşularına kimyasal sinyaller göndererek onları “hazırlıklı” olmaları konusunda uyarıyor.

Ben iyisi mi daha fazla örnek paylaşarak kitabın büyüsünü bozmayayım. Konuya ilgi duyanların hem ‘Ağaçların Gizli Yaşamı'nı okumasını hem de mantarların gizemli dünyasıyla yakından tanışmak üzere ‘Fantastic Funghi’ adlı yapımı izlemelerini tavsiye ederim.

Bu alanda yapılan en çarpıcı bilimsel çalışmalarda, British Columbia Üniversitesi’nden orman ekoloğu Suzanne Simard ismi öne çıkıyor. Simard’ın yaptığı araştırmalar, “anne ağaçlar” olarak adlandırılan yaşlı ve büyük ağaçların, gölgede kalan genç fideleri bilinçli bir şekilde beslediğini ortaya koyuyor.

Bu keşifler, kamuoyunda zaman zaman “Ekolojinin Nobel’i” olarak anılan Tyler Çevre Başarı Ödülü ile de onurlandırılıyor.

Bu ödülün 2026 yılı sahibi ise mikorizal ağları (mantar ağları) üzerine yaptığı çığır açıcı çalışmalarla evrimsel biyolog Prof. Toby Kiers.

Toby Kiers, ödül aldığı çalışmada yer altındaki mantar ağlarının karbon emilimindeki rolünü incelemiş. Araştırmaları, bu ağların 13 milyar ton karbondioksidi emerek fosil yakıt kaynaklı emisyonların azaltılmasında ne kadar kritik bir rol oymadığını ortaya koymuş.

Kiers’ın çalışmaları, toprak altındaki mikorizal ağları “doğanın gizli interneti” olarak tanımlamış ve bu ekosistemlerin korunmasının iklim değişikliğiyle mücadeledeki önemini vurgulamış.

Tüm bu çalışmalar aslında bilimsel bir başarıdan öte; doğaya bakışımızda köklü bir yaklaşım değişikliğine de işaret ediyor.

Bilimsel bulgular birleştiğinde ortaya büyüleyici bir gerçek çıkıyor: Orman, bireylerin değil, ilişkilerin sistemidir. Rekabetin değil, iş birliğinin hüküm sürdüğü bu düzen, doğanın ayrılmaz bir parçası olan insanlar için de müthiş bir hatırlatma.

Ormanlar belki de, kolektif zekânın ve........

© T24