Bu yazıda, iktisat öğrencilerini de düşünerek arz enflasyonunu açıklamaya çalıştım. Bu açıklamada, arz şoku ile arz eğrisinin nasıl kayabileceğini ve nasıl enflasyon doğabileceğini gösterdim. Ayrıca, merkez bankası faiz politikası ile talep eğrisinin nasıl kaydığına işaret ettim.

Dünya ekonomisi Covid-19 salgını şokunu atlattıktan sonra 2022’de Rusya’nın Ukrayna’ya saldırması ile bir şok daha yaşadı. Dünya buna da alıştı derken Trump ABD başkanı seçildi. İlk icraatı gümrük tarifeleri ile “oynayarak” dünyaya şoklar vermeye başlaması oldu.

ABD’de Nobel ödüllü iktisatçılar kasım 2024’teki seçimden önce Trump’ın yaratabileceği belirsizlik ve kaos konusunda uyarılar yaptılar, bildiriler yayımladılar. 25 Haziran 2024’te birinci, 23 Ekim 2024’te ikinci bildiriyi imzaladılar. (Bakınız kaynakça.) Bu bildiriler kısaca şöyle diyordu:

“İkinci kez iktidara gelebilecek Trump idaresinin ABD ekonomisinde yaratacağı risklerden çok endişeliyiz. Ekonomide başarının en önemli belirleyicileri hukukun egemenliği (hukuk devleti) ve ekonomik ve siyasi istikrardır. Trump idaersinde bunlar çok aşınacaktır.

Diğer ülkelerle derin ilişkiler içinde olan ABD için, uluslararası normlara uymak ve istikrarlı ilişkiler sürdürmek bir zorunluluktur. Seçilirse, Trump’ın beklenmedik ve umulmadık hareketleri ve politikaları ABD’nin iç istikrarını, dünyadaki yerini ve tüm dünyayı tehdit edecektir.”

ABD, Trump iktidarı aldıktan hemen sonra bazı ülkelere askeri müdahale veya haydutluk yapmaya da başladı. Venezuela petrolü için tam bir haydutluk örneği olarak bu ülkenin başkanını kaçırdı. Sonra yanına veya önüne İsrail’i de alarak Haziran 2025’te ve Şubat 2026’da İran’a saldırdı.

Geçen hafta bu köşede yazdığım gibi, İran’ı bir “Kartaca barışı”na zorladı, zorluyor. Koşullarımı kabul etmezsen bitiririm, yok ederim diyor. İran’ın petrolünü istiyor, uranyumunu istiyor. İsrail’in nükleer bombaları var, ama haydut ABD İran için nükleer enerji bile olamaz diyor.

Diğer ülkelerden farklı olarak İran direndi, direniyor. Üstelik bu süreçte rejimi değiştireceğim diye yola çıkan ABD, zayıflamış rejimi de güçlendiriyor. Ama sonuçta dünya bir “petrol şoku” veya daha geniş olarak “enerji şoku” yaşıyor.

Petrol şokunun ilk etkisi küresel bir “arz enflasyonu” sürecidir. Süreç devam ettiği ölçüde giderek bir küresel durgunluk süreci de getirecek. Arz enflasyonunu bu köşede Venezuela ve Türkiye için iki yazıyla gündeme getirdim.

Ercan Uygur yazdı:

Arz enflasyonu, Venezüella örneği ve ABD tehdidi

Arz enflasyonu ve Türkiye’de enflasyonun direnişi

O yazılara........

© T24