Son 30 yılda nehir ve göllerde sular azalmakta ve hatta kimi nehir ve göller kurumakta. Bunun sonuçlarından biri de nehir ulaşımının aksaması. Dünya Meteoroloji Örgütü’ne göre bu azalma yüzde 50 dolayında. Mississippi, Nil, Amazon, Tuna, Mekong, Ganj, Brahmapur, Gökırmak gibi önemli akarsu ve kollarındaki su azalması ve dolayısıyla kanallarda da azalması nedeniyle ulaşımı aksattığı için kimi önlemler alınmak zorunda. Panama Kanalı’nda geçişler azalmakta. Hazar Gölü’nde sular çekilmekte. Kimi ülkelerde ise (İngiltere, Finlandiya, İsveç, İrlanda gibi) ender de olsa su miktarında artış görülmektedir.

O halde iki sorumuz var: Sular neden azalıyor ve bunun nehirlerdeki ya da iç sulardaki ulaşıma etkisi ne olacaktır?

Nehirlerde suyun azalması

Olay iki boyutlu. Azalmanın giderek artması; taşkınların, sellerin çoğalması ve sıklaşması. Küresel ısınma ya da iklim değişikliği ile ayrıca kimi bölgeler sel ve taşkınla boğuşurken kimi bölgeler ise kuraklıkla boğuşuyor. Kuraklık alanı daha fazla. Sıcak atmosfer, fazla nem, aşırı yağış, hızlı buharlaşma ve toprağın kuruması.

Nehirlerin kolları yeterli su alamıyor. Yağışlar azaldı. Kar yağışları ise 2000 metre altında hemen hemen yok gibi. Bir de buzullar erimeye başlayınca akarsuların kaynakları giderek kesilmeye başladı. Alplerde buzul kaybı yüzde 10. 2022-2023 yıllarında buzulların erimesi 600 milyar ton su kaybına neden olmuştur.

Çatalağızlar (deltalar) geri çekiliyor ve denizin tuzlu suyu içerilere kadar giriyor. ABD bunu önlemek için Meksika Körfezi’nde denizaltı barajlar inşa etmeyi ve tuzlu suyun çatalağıza girmeden burada toplanmasını amaçlıyor.

“National Intergrated Drought Information System”e göre ABD’de nehirlerin yüzde 44’ü su açısından sıkıntılı.

Çin’de 34 bölgede 66 nehirde sıkıntı var.

2050 yılında 5 milyar insanın en az bir ay su kıtlığı yaşayacağı öngörülüyor.

Dünya’da 5 milyon kilometrekare yer tutan ve yüzde 3,7’lik alanı kaplayan göller kuruyor. Örnekleri çok. Sular çekiliyor. Hazar Denizi’nde 100 yıl içinde suların 8-18 metre çekileceği öngörülüyor. Sonrası yaşamı düşünün. Gölü besleyen akarsular can çekişiyor.

Sular azalınca barajlar az doluyor (kapasitenin ancak yüzde 60-70’i doluyor) ve elektrik üretimi ile tarımın sulanması zora giriyor. Sulama kanallarına az su veriliyor. Yabancıl, işgalci bitkiler kanalları tıkıyor. Sulamada kısıtlamalar olunca tarımda verim düşüyor, çiftçinin geliri azalıyor. Devlet desteği de kesilince geçim zorlaşıyor. Mısır’da olduğu gibi tarım alanı daralır, limon yok olur.

Yeraltı suları etkileniyor ve azalıyor.

Ulaşım yapılan kanalların bir kısmı kapatılıyor.

Kentlerin içme suyunda kısıtlamalar ortaya çıkıyor. Ren Nehri 30 milyon, Çin’de Gökırmak 600 milyon kişinin su gereksinmesini karşılıyor.

Suların azalması ve ısınması nükleer santralleri etkiliyor ve suyun soğuması sağlanamadığından santral üretime ara veriyor.

Su ve elektrik fiyatları artışa geçiyor.

Sel ve taşkınlar ayrıca güvenlik sorunu yaratıyor. Suyla uyanıyorsunuz. Eviniz kullanılamaz halde.

Bir başka önemli nokta ise suda yaşamın ölmesi. Hayvan ve bitki örtüsü etkileniyor, türler ölüyor. Su eksikliğine bir de suyun ısınmasını ekleyin. Isınma, su evresini düzensiz ve öngörüsüz kılıyor. Su yaşamı zorlaşıyor. Suda yaşayanlar suyu terk edip nereye gidebilir?

Nehir ulaşımı nasıl etkileniyor?

Nehirlerde ulaşım çok eski çağlara dayanan bir ulaşım biçimidir. Mezopotamya, Mısır, Çin’de akarsular ulaşım için kullanılmaya başlanır ve bugün de Amazon’un kollarında kimi yerel topluluklar kayıklarla ya da inşa ettikleri araçlarla ulaşım sağlarlar. Kuşkusuz ilk amaç ticaridir. İkinci bir etkinlik ise turistik gezilerdir.

Ulaşım mavna ya da küçük şileplerle sağlanır. Bugün elektrikle çalışanlar olduğu gibi “smart shipping” ile internet ve yapay zeka yoluyla uzaktan nakliye sağlanmaktadır. 350-5000 ton arasında yük taşırlar ve diğer ulaşım yollarına göre rekabetçidir. Ayrıca karbon salımı daha azdır. Nehir ulaşımında uygun limanlar ile karayolu ve tren yolu bağlantısı sağlanır. Karayolunda trafiği azaltır. Gürültüsü az olduğu gibi kirlilik de azdır. Ren Nehri’nde her yıl 330 milyon ton ve genelde ağır ve kapsamlı yüklerdir. Kum, inşaat malzemesi, kömür, tahıl, petrol, maden, otomobil gibi yüklerdir.

Bir mavna 100 kamyonun, 125 vagonun yükünü taşıyabilir. Kaza olasılığı daha azdır.

Avrupa’da taşımacılıkta payı ortalama yüzde 7’dir. Fransada bu oran yüzde 3’tür.

Sular azalınca nakliye de azalmaya başlar. Kimi örnekler verelim.

ABD Mississippi’de taşınan soya ve mısır nakliyesi etkilenir. Romanya’da Tuna nehri ağzında su azalınca 100 kargo sırada bekler, çünkü hepsi peş peşe gidemez. Fransa’da 1874 yılında Freysinet’in temelini attığı ulaşım kanalları 8500 kilometre uzunluğunda olup bugün 600 kilometresi kapanmıştır. Kanallardaki alavere (tesviye) havuzlarında artık tek tek değil, mavnalar kuyruğa girerek topluca geçiş yapılıyor. Kanallardaki kimi şilep oteller kapanır. Beş ülkeden geçen (İsviçre, Hollanda, Almanya, Fransa ve Lihtenştayn) Ren nehrinde sular 1,5 metre ve kimi yerlerde 2,1 metre azalır ve geçiş zorlaşınca nakliyede yüzde 30 azalır. Ruhr nehrinde nakliye genelde BASF fabrikası içindir ve her yıl 10.000 ton malzeme taşır. Ama sular azalınca taşıma zorlaşır ve firma 250 milyon avro kaybeder. Amazon’un kolu olan Rio Negro su azalınca kurumaya başlar (2022) ve ulaşım zorlaşır.

Sular azalınca zorunlu olarak (araçların dibe vurmaması için) yükler de azalır. Yük türü de değişmeye başlar. Seferlere sınırlama getirilir. Nakliye azalınca karayoluna ağırlık verilir ve bu da salımları artırır.

Sular azalınca nakliye, sulama, içme suyu , turizm alanında çatışma başlar. Kime öncelik verilmelidir? Yağmur suyu biriktirme, atık su değerlendirme ön düzleme çıkar ve tarım sulamasında kullanılır.

Mavnalar küçültülmeli, akarsuların önemli olan yerlerinde geçişi sağlamak için dibi taranmalıdır ve taranmaktadır. Bulgaristan, Romanya, Sırbistan Tuna nehrinde taraklama yaparak geçişi kolaylaştırmaya çalışırlar.

Alavere havuzları, rıhtımlar, köprüler de azalan nakliye için gözden geçirilmek zorundadır.

Nehir yoluyla ikame sağlayan şirketler stoklarını gözden geçirmelidir.

Az yük taşısa da karbon salımı az olan nehir taşımacılığı suların azalmasıyla etkilenecektir ve buna göre de uyum sağlamak gerekmektedir.

tr.thpanorama.com, fr.businessam.be, rf.fr, atalayar.com, leparisien.fr, lemonde.fr, larevusdestransition.fr, iris-france.org, transportetservices.fr, slate.fr, notre-planete.info, tr.thpanorama.com, fr.businessam.be, rf.fr, atalayar.com, leparisien.fr, lemonde.fr, larevusdestransition.fr, iris-france.org, transportetservices.fr, slate.fr, notre-planete.info.

© sendika.org