Kızıl Îcâz Dersleri-13
MANTIK KORUYORSA KAİDELERİNİ AL: BİR BEYİTTE ŞART, NETİCE VE DAVET
On ikinci dersimizde mantığın fikirleri hatadan koruma ve ince mânaları açma vazifesini okuduk. Süllem, bu faydayı söyledikten sonra okuyucusuna yönelir:
فَهَاكَ مِنْ أُصُولِهِ قَوَاعِدَا
تَجْمَعُ مِنْ فُنُونِهِ فَوَائِدَا
Yaklaşık mânası: “Öyleyse onun esaslarından kaideler al; bunlar, çeşitli bahislerinden faydalar toplar.” Buradaki “onun” mantık ilmine döner. Beytin başındaki فَ, önceki sözle kurulan bağı taşır: Fikirleri koruyan bu ilmin ölçülerini öğrenmeye davet vardır.
Süllem’in daveti: “فَهَاكَ”
هَاكَ, “al, buyur” mânasında bir hitaptır. Şair, mantığın faydasını bildirmekle yetinmez; okuru usulü öğrenmeye çağırır. أُصُولِهِ ilmin temel bahislerini, قَوَاعِدَا bunlardan alınacak kaideleri, فَوَائِدَا ise o kaidelerin sağlayacağı faydaları gösterir. Kelimelerin dizilişi de maksadı toplar: Temel öğrenilir, kaide kavranır, fayda yerli yerinde elde edilir.
BEDİÜZZAMAN’IN HAŞİYESİ: EMİR NASIL NETİCE OLUR?
Bediüzzaman, “فَهَاكَ” üzerine şu kısa açıklamayı koyar: «(فهاك) جزاء لما دلت عليه الفاء الجزائية. الجزاء هو الوجوب اللازم للأمر عرفاً بإقامة الملزوم مقام اللازم. وإلا فالأمر إنشاء لا يلزم.»
Burada incelik şudur: Baştaki فَ, önceki hükümden bir neticeye........
