menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Şuhud: Hakikati Görmek mi, Hakikatin Tamamını Görmek mi?

33 0
21.08.2026

(Önceki yazının hulâsası)

İnsan bazen bir hakikati öyle kuvvetli hisseder, öyle derinden müşahede eder ki, gördüğünün hakikatin tamamı olduğunu zanneder. İşte tasavvufî tecrübelerde ve mânevî keşiflerde en hassas meselelerden biri burada başlar:

Görmek başka, ihata etmek başkadır.

Şuhud, mânevî bir hakikatin kalben ve ruhen müşahede edilmesidir. Fakat insanın bir hakikati müşahede etmesi, o hakikatin bütün cihetlerini kuşattığı anlamına gelmez.

Bir pencereden denize bakan insanı düşünelim. Pencereden gördüğü deniz gerçektir. Gördüğü şey hayal değildir. Fakat gördüğü deniz, denizin tamamı değildir. Görüş alanının dışında kalan kısımlar da vardır.

İşte şuhud da böyledir.

İnsan, kendisine açılan mânevî pencere kadar görür. Gördüğü şey hakikat olabilir; fakat hakikatin tamamını gördüğünü iddia etmek, insanın sınırlı idrakini sınırsız bir makama çıkarması olur.

Bediüzzaman'ın bu konudaki ölçüsü son derece dikkat çekicidir. Velilerin keşif ve müşahedelerine dair, “gördüklerini doğru görmüşler, fakat ihâtâsız olan hâlet-i şuhudda... verdikleri hükümlerinde... kısmen yanlıştır” der.

Demek ki mesele, velinin gördüğünü yanlış görmesi değildir. Asıl mesele, doğru gördüğü bir şeyi bütün hakikate teşmil etmesidir.

Burada üç kavramı birbirinden ayırmak gerekir:

Görmek, ihata etmek ve hüküm vermek.

Bir şeyi görmek mümkündür. Fakat onu bütün cihetleriyle kuşatmak her zaman mümkün değildir. Hele görülen şey hakkında küllî bir hüküm........

© Risale Haber