Negde krajem 19. veka, kada se Austro-Ugarsko carstvo još uvek prostiralo od Jadranskog mora do današnje Ukrajine, jedan Mađar je ušao u knjižaru u Beču i upitao prodavca: „Možete li mi prodati globus Mađarske?“ Ova priča postala je apokrifna jer gotovo savršeno prikazuje nadmenost jednog naroda koji svoju naciju doživljava kao ceo svet. Naravno, Mađarska će ubrzo nakon toga biti lišena dve trećine svoje teritorije Trijanonskim sporazumom, pa će ponos kupca globusa, iz te perspektive, delovati manje farsično, a više tragično.

Ali danas ova priča dobija još jedno značenje, jer su nakon parlamentarnih izbora u Mađarskoj održanih 12. aprila upravo nemađari ti koji traže da vide globus Mađarske. Umereni i liberalni politički posmatrači ne samo u Beču već i u Briselu, Parizu, Berlinu i Njujorku vide poraz snažnog lidera Viktora Orbana kao znak opadanja globalnog iliberalizma. Nada je da će svet slediti put Mađarske: da, na primer, krajnje desni kandidati poput Marin Le Pen neće pobediti u Francuskoj, kao ni krajnje desna politička partija Alternativa za Nemačku (AfD) u Nemačkoj.

Međutim, baš kao i perspektiva prvobitnog kupca globusa, i ovo viđenje je daleko od stvarnosti. Peter Mađar, novi premijer Mađarske, pobedio je zahvaljujući talasu antisistemske energije koja podjednako lako može koristiti i populističkim kandidatima u drugim zemljama. Na nedavnim izborima u Bugarskoj, na primer, politička stranka bivšeg predsednika Rumena Radeva, kojeg zapadni mediji opisuju kao rusofila i evroskeptika, učestvovala je na izborima i pobedila sa antikorupcijskom kampanjom sličnom onoj koju je Mađar vodio u Mađarskoj, pokazujući da snažna antikorupcijska retorika može dovesti na vlast ne samo Orbanove protivnike već i političke lidere koji se obično smatraju njegovim saveznicima.

Zapravo, nacionalni populisti u Evropi će, kada dođu na vlast, nastaviti da traže načine da preoblikuju režime liberalne demokratije, a Orbanov model će se i dalje smatrati izuzetno vrednim. Njegov poraz ne označava kraj krajnje desne politike u Evropi, već kraj iluzije da je trampizam globalni pokret. Time što je prihvatio poraz i nije osporio ishod izbora, kao što je Tramp učinio 2020. godine i obećao da će učiniti ponovo, Orban je potvrdio demokratske akreditive nove evropske desnice. A kao kolega konzervativac, Mađar ne predstavlja odbacivanje Orbanovog tipa nacionalizma, već njegovu evoluciju.

Njegova pobeda najavljuje novu eru evropske politike. Time što se distancira od Trampa, krajnja desnica u Evropi mogla bi zapravo da pogura kontinent ka novom konsenzusu – onom u kojem su proevropske elite spremne da prihvate centralnu ulogu nacionalnih država u budućnosti evropske integracije, dok krajnje desne partije prihvataju da su Moskva, Peking i Vašington, a ne Brisel, stvarna pretnja njihovom nacionalnom suverenitetu. Drugim rečima, Evropa bi konačno mogla postati više evropska.

Kako je Orban izgubio Mađarsku

Na mnogo načina, Orban, najdugovečniji evropski premijer, postao je za političku desnicu ono što je pre nekoliko decenija Fidel Kastro bio za političku levicu: lider male, relativno nevažne nacije koji je ipak zaokupio maštu sveta. Od Mađarske je napravio intelektualno, institucionalno i finansijsko središte nove evropske desnice. Da ste krajnje desni intelektualac, Budimpešta bi vas tretirala kao kralja. Da ste krajnje desna partija, mađarske banke bi vam rado pomogle kreditom. Da ste bivši poljski desničarski ministar (poput Zbignjeva Ziobra) ili bivši premijer Severne Makedonije koji se skriva od zakona (poput Nikole Gruevskog), Budimpešta bi vam odobrila politički azil.

Orbanova prvobitna........

© Peščanik