İran Hürmüz Boğazı’nı mayınlayarak kapatabilir mi? Tek bir mayın dünya ekonomisini sarsabilir mi? Hürmüz Boğazı’nın mayınlanması ihtimali, askeri bir senaryodan çok küresel ekonomik bir kırılma riski taşımaktadır. Tarafların çelişkili beyanları kafa karıştırıyor. ABD Başkanı Trump her gün farklı beyanlar verirken diğer yandan İran da Hürmüz Boğazını açtım kapadım mealinde açıklamalar yapıyor.

Bu yazımda İran’ın olası bir mayın döküşü ve sonrasına ait ayrıntılı ve teknik bir kısım yorumlarda bulunacağım. Durum her gün yeni bir şekil alıyor. Anlık değişen taktik durum ise yapılan birçok değerlendirmenin çöp olmasına neden olabiliyor.

Bilinmezliğin ve istatistik biliminin bir tezahürü olan Mayın Harbinin yabancı bir deniz sahası için uzaktan ve açık kaynaklarla yorumlanması oldukça zor ve spekülasyonlara açık bir konu.

İran tarafından Hürmüz Boğazına yapılacak bir mayın döküşü, sadece ABD-İsrail koalisyonunun değil bölge ülkeleri ile birlikte tüm dünya ülkelerinin sorunu haline gelecektir. Konuya teknik açıdan iki ana problem üzerinden bakmaya çalışalım.

Birinci problem, İran Hürmüz Boğazını mayınlar mı? Mayınlar ise mayın döküşünü hangi alanlarda ve hangi vasıtalarla icra eder, hangi tip mayınları döker ve nasıl bir döküş tekniği kullanır?

İkinci problem ise İran’ın olası bir mayın döküşü sonrası Amerika tek başına mayın temizleme ve rehberleme harekâtı sorumluluğunu üstlenebilir mi?

Birinciden başlarsak; İran bir mayın döküş harekâtı icra eder mi?

Bu durum, İran açısından çok riskli bir karar. İran, bu önemli geçitte füzelerle tehdit yaratılması ve mayınlarla Boğazın kapatılması seçeneğini, şimdilik, ABD’yi baskı altında tutabilmenin bir yolu olarak düşünüyor olabilir. Savaşın gidişatına göre son kertede vereceği bir karar gibi görünüyor. Ancak az sayıda da olsa mayın döktüğüne dair iddialar da mevcut.

Önce Hürmüz Boğazını kısaca bir tanıyalım. Hürmüz Boğazına ait herhangi bir Boğaz Trafik Düzeni Tüzüğü ya da tüm taraflarca kabul görmüş bir Geçiş Talimatı bulunmamaktadır. Körfezde ve Boğazda kıyıdaş olan ülkelerin Hürmüz Boğazı’nda uygulanması gereken geçiş rejimi konusunda anlaşmazlık içinde olduğu bilinmektedir. Bu durum, hukukî bir geçiş rejiminin ortaya çıkmasına da engel olmaktadır. Ancak İran, Boğaz geçişinde kural koyucu ve sahiplenici bir tavır göstermeye başlamıştır. Bunu zaten ‘‘kapattım, açtım’’ durumuna getirmiş vaziyette.

Bununla birlikte, Hürmüz Boğazı’ndaki trafik ayırım düzeni, 1973 yılında kabul edilmiş ve 1979 yılında Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) tarafından revize edilmiştir. Bu nedenle, Hürmüz’deki trafik ayırım düzeni, küresel ölçekteki en eski separatör uygulamalarından biridir.

Bu trafik ayrımında ve çevresinde transit geçişe engel teşkil edecek bir mayın döküşü; harbin sonunda İran’ı hukuken masada zora sokacak bir husus olarak görülebilir.

Ancak, çatışan tarafların uluslararası sözleşmelere, insani ve ahlaki kurallara uymadığı bir ortamda; İran için 1907 Lahey Sözleşmesinin (VIII) deniz mayınları hükümlerinin ve Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesindeki (UNCLOS) boğazlardaki seyrüsefer düzenlenmesine ilişkin hususlarının yorumlanması da şimdilik havada kalacaktır. İran, stratejik bir bekleme süresi sonunda mayın silahını kullanmaktan çekinmeyeceğinin emarelerini de göstermektedir.

Medyada yapılan İran’ın mayın döküş analizleri Hürmüz Boğazının ve Basra Körfezinin basit ve karikatürize edilmiş haritaları üzerinden yapılmaya çalışılıyor. Meseleyi anlayabilmek için açık kaynaklardan bulabildiğim bölgeye ait ölçeği belli olmayan iki deniz haritasını aşağıda sunuyorum. Umuyorum bir fikir verecektir.

Harita No-1: Hürmüz Boğazı

Kaynak: https://fishing-app.gpsnauticalcharts.com/i-boating-fishing-web-app/fishing-marine-charts-navigation.html?title=Strait of Hormuz boating app#7.9/26.262/56.036

Harita No-2: Hürmüz Boğazı Trafik Ayrımları

Kaynak: https://fishing-app.gpsnauticalcharts.com/i-boating-fishing-web-app/fishing-marine-charts-navigation.html?title=Strait of Hormuz boating app#10.45/26.4743/56.4869

Harita ölçeği büyüdükçe, Harita No-1’de referans olarak aldığım alan içinde ortaya çıkan derinliklerin, kıyılardaki sığ sular hariç, 100 metre ile 350 metre arasında değişkenlik gösterdiği anlaşılıyor. Dip tabiatı ise çoğunlukla kum ve çamur. Akıntı bilgileri görülmüyor.

Netice itibarıyla, bu açık kaynaklardaki sınırlı sabit çevresel şartlar; Hürmüz Boğazı deniz trafik ayrımlarının ve çevresinin mayın döküşüne elverişli olabileceğini gösteriyor.

Şimdi de İran’ın envanterindeki mayınları ele alalım. Elimizde kapalı resmi bilgiler yok. Bu konunun sürprizlere açık olduğunu unutmayalım.

Açık kaynaklardan elde edilen mayın cinsleri aşağıdaki gibi olup her bir tip mayının farklı modda versiyonları olduğu da bilinmektedir.

Tablo No-1: İran Mayınları

Kaynak: https://www.hisutton.com/Iranian-Naval-Mines.html

İran’ın demirli ve dip mayınlarını dökecek bir platformu var mı?

10 Mart 2026 tarihinde İran’a ait 16 adet mayın döküş özelliğine sahip harp gemisinin Amerikan uçakları tarafından vurularak hasar aldığı/batırıldığı haberleri açık kaynaklarda yer aldı. Ancak kimi bazı kaynaklar da İran’ın 10 adet mayın döktüğünü iddia ediyorlar. Bu döküşün bu çatışmalar öncesinde mi, esnasında mı ya da sonrasında mı olduğu tam olarak belli değil. Haber doğru ise kamuoyu açısından mevkileri ve türleri belli olmayan halihazırda 10 adet mayın başlı başına bir tehdit teşkil ediyor demektir.

Bu tarz açık bir bilginin mutlaka teyidi gerekmektedir. Ancak böyle bir haber bile eskilerin deyimiyle ‘‘şüyuu vukuundan beter’’ bir durum yaratır. Yani bir şeyin dedikodusunun çıkması, onun gerçekleşmesinden daha kötüdür. Olasılığa dayalı bir harp çeşidinde söylentinin bile dikkate alınması ve kıymetlendirilmesi gerekir. Üstelik bunun başka stratejik sonuçları da olacaktır. Tek bir mayının şüphesi bile küresel denizcilik sigorta primlerini etkileyebilecek ve dahası petrol fiyatları üzerinde de yıkıcı bir etki yaratabilecektir.

Bölge Amerika tarafından denizden ve havadan haftalardır kontrol altında tutuluyor. İran’ın önemli suüstü döküş platformlarının hasar aldığının görüntüleri var. An itibarıyla İran’ın mayın döküşüne uygun bir suüstü platformu bulup güvertede raylı bir sistem üzerinde mayınları patern ve döküş sırasına göre yerleştirerek denizde hassas bir mayınlama yapabilme ihtimali, şimdilik, zor gibi görünüyor. Bütün istihbarat sensörlerinin üzerine yoğunlaştığı bir dönemde mayınlar daha gemilere yüklenirken tespit edilebilir. Ama tekrar hatırlatalım Mayın Harbi sürprizlere açık bir konudur.

Tam teşekküllü bir yükleme ve mayın döküşü için gözden kaçırılabilir bir boşluk yaratılması ya da karşı tarafın bir istihbarat zafiyeti elbette her şeyi değiştirebilir. Bu kapsamda, yıllar öncesinde açık kaynaklara yansımış bir Amerikan istihbarat raporunda; İran’ın mayın dökücü unsurlarını tespit ve müdahaleden korumak maksadıyla karanlıktan, kötü hava koşullarından, ticaret gemilerinin sağladığı örtüden ve AWACS uçaklarının yakıt ikmali yaptığı zaman dilimlerinden faydalanabileceği belirtilmektedir. Bunu yapabilmesi için mutlaka bir askeri su üstü platformu olması da gerekmiyor. Ray diziminin sağlanacağı kıç kapaklı bir RORO hatta bir arabalı vapur bile bu........

© ngazete