Son güncelleme: 29 Eylül 2026 -

Dünyadaki fon krizleri nasıl başladı, nasıl sonuçlandı?

Tercih edilen kaynak olarak ekle

İSTANBUL (Medyascope) – Türkiye’de fon krizinin yankıları sürüyor. Yedi portföy şirketine ait 131 fonun tasfiyesi, 455 bin 758 yatırımcının 826 milyar lirasını kilitledi. SPK tasfiye süresini altı aya uzattı. Lehman’dan Woodford’a, Lime’dan H2O’ya fon krizleri neler, sizler için derledik.

Türkiye sermaye piyasaları, son yılların en büyük fon kriziyle karşı karşıya. Kriz, 15 Eylül’de Pusula Portföy’ün bazı fonlarında iade ödemelerini aksatmasıyla başladı. Ertesi gün Tera Portföy’ün iki fonu da yatırımcılara paralarını ödeyemedi. Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) 17 Eylül’de yedi portföy yönetim şirketinin TEFAS’taki fonlarını işleme kapattı.

SPK’nın açıklamasına göre tasfiye listesindeki 131 fonda 455 bin 758 tekil yatırımcı bulunuyor. Bu fonların toplam büyüklüğü yaklaşık 826 milyar liraya, yani 17 milyar dolara ulaşıyor. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Türkiye’deki 2 bin 38 fonun 131’inin tasfiyede olduğunu açıkladı. Kurul, tasfiye süresini de üç aydan altı aya uzattı.

AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 28 Eylül’deki kabine toplantısının ardından fon krizini değerlendirdi. Erdoğan, sorunun fon piyasasının sınırlı bir bölümünde kaldığını söyledi. Finansal sisteme yayılan bir risk görmediğini belirten Erdoğan, “Kimse bizi başkalarıyla karıştırmasın” dedi. Erdoğan, bugün ekonomi yönetimi ve ilgili kurumların yöneticileriyle bir araya geleceğini duyurdu.

Merkez Bankası, repo ihaleleriyle piyasaya verdiği likiditeyi artırdı. SPK da kredili işlemlerde yüzde 35 olan özkaynak oranını 2 Ekim’e kadar yüzde 20’ye indirdi. Tasfiyeyi Tera fonlarında Türkiye İş Bankası, diğer şirketlerin fonlarında Ziraat Bankası yürütüyor.

Fon krizleri dünyada yeni değil. Yatırımcıya günlük çıkış sunan fonlar zor satılan varlıklara yöneldiğinde benzer tablolar yaşandı.

Lehman iflası ve Reserve Primary Fund (ABD, 2008)

Reserve Primary Fund, 2008’de 62,5 milyar dolarlık varlıkla dünyanın üçüncü büyük para piyasası fonuydu. Fonun portföyünde Lehman Brothers’a ait 785 milyon dolarlık borç kâğıdı bulunuyordu. Lehman 15 Eylül 2008’de iflas için mahkemeye başvurdu.

Yatırımcılar iki gün içinde 40 milyar dolardan fazla çıkış talebinde bulundu. Fonun pay değeri 16 Eylül’de 1 doların altına indi. ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC), 22 Eylül’de fonun geri ödemeleri askıya almasına izin verdi. Panik tüm sektöre yayıldı, yatırımcılar tek haftada para piyasası fonlarından yaklaşık 300 milyar dolar çekti. ABD Hazinesi, fonlara garanti vermek için 50 milyar dolarlık kur istikrar fonunu devreye soktu.

Woodford fonu (İngiltere, 2019)

Neil Woodford’un yönettiği fon, Mayıs 2017’de 10,7 milyar sterline ulaştı. Fon, paranın bir kısmını borsaya kote olmayan şirketlere yatırdı. Kurallar, halka açık olmayan şirketlerin payını fon varlığının yüzde 10’uyla sınırlıyordu.

Woodford sınırı aşmamak için 73 milyon sterlinlik payı yönettiği başka bir yatırım ortaklığına aktardı. Mayıs 2019’da günlük çıkışlar ortalama 9 milyon sterline çıktı. Kent İl Meclisi 31 Mayıs’ta 263 milyon sterlinlik çıkış talep edince fon dayanamadı.

Yönetim, 3 Haziran 2019’da 3,7 milyar sterlinlik fonu dondurdu. Yatırımcılar dört ayrı ödemede toplam 2,54 milyar sterlin geri aldı. İngiltere Finansal Davranış Otoritesi (FCA), Ağustos 2025’te Woodford’a 5,9 milyon sterlin ceza kesti.

Kurum, Woodford’un bireysel yatırımcılara fon yönetmesini de yasakladı. FCA, Woodford’un şirketine de 40 milyon sterlin ceza verdi.

Franklin Templeton fonları (Hindistan, 2020)

Franklin Templeton Hindistan, 23 Nisan 2020’de altı borçlanma fonunu kapatma kararı aldı. Fonların toplam büyüklüğü yaklaşık 280 milyar Hint Rupisi’ydi. Fonların portföyünde Vodafone Idea, Essel Grubu ve YES Bank gibi zor durumdaki şirketlerin tahvilleri vardı. Koronavirüs salgını bu tahvillerin alıcısını ortadan kaldırınca şirket, çıkışları durdurdu. Hindistan Yüksek Mahkemesi, fonların kapanması için yatırımcıların onayını şart koştu. Yatırımcılar oylamada kapanışı onayladı.

Şirket o günden bu yana yatırımcılara yaklaşık 275,5 milyar rupi ödedi. Bu tutar, fonların kapanış günündeki büyüklüğünün yüzde 109,25’ine denk geliyor. Hindistan Menkul Kıymetler Kurulu (SEBI), şirkete 50 milyon rupi ceza kesti. SEBI ayrıca yaklaşık 5,12 milyar rupilik yönetim ücretinin faiziyle yatırımcılara iadesini istedi. Kurul, şirketin iki yıl boyunca yeni borçlanma fonu açmasını da yasakladı. SEBI’nin tespitine göre üst düzey bir yönetici, kapanıştan önce ailesinin 400 milyon rupisini fondan çekti.

Lime skandalı (Güney Kore, 2019)

Güney Kore’deki Lime Asset Management, Haziran 2019’da 5,7 trilyon won yönetiyordu. Şirket, yatırımcıya “istediği zaman çıkış hakkı tanıyan” fonlar sattı. Ancak bu fonların parasını nakde çevirmesi zor varlıklara yatırdı. Lime, 2019’da yaklaşık 1,6 trilyon wonluk geri ödemeyi durdurdu.

Mahkeme, eski başkan yardımcısı Lee Jong-pil’e 15 yıl hapis ve 4 milyar won para cezası verdi. Şirketin eski genel müdürü Won Jong-jun da 3 yıl hapis cezası aldı. Skandal zamanla bir lobi soruşturmasına dönüştü. Soruşturma, eski ve görevdeki kamu görevlileriyle siyasetçilere kadar uzandı.

H2O ve Windhorst tahvilleri (Fransa-İngiltere, 2020)

Londra merkezli H2O Asset Management, Alman iş insanı Lars Windhorst’a bağlı şirketlerin tahvillerine yüklü miktarda para yatırdı. Financial Times’a göre altı fondaki bu tahvillerin tutarı 1,4 milyar euroyu aştı.

Şirket, Fransa Piyasa Otoritesi’nin (AMF) talebiyle Ağustos 2020’de yedi fonu dondurdu. H2O, nakde çevirmesi zor varlıkları bu fonlardan ayırarak ayrı bir yapıya taşıdı. AMF, Ocak 2023’te şirkete 75 milyon euro ceza kesti.

Kurucu Bruno Crastes de 15 milyon euro ceza ve beş yıllık meslek yasağı aldı. İngiltere’deki FCA ise şirket çalışanlarının 50’den fazla ağırlamayı bildirmediğini tespit etti. Bu ağırlamalar arasında süper yat ve özel jet kullanımı da vardı. H2O, 2024’te yatırımcılara 250 milyon euro ödemeyi kabul etti.

ekonomik kriz Türkiye Ekonomisi

Medyascope'u destekle. Medyascope'a abone........

© Medyascope