Hukuk, İktidar ve Siyasallaşma

George Orwell’in 1984 romanı, hukukun iktidarla ilişkisini düşünmemize olanak veren bir distopya sunar. Bu dünyada hukuk, bireyi koruyan, öngörülebilir ve genel kurallar bütünü olmaktan çıkmış; iktidarın kendisini yeniden üreten bir araç haline gelmiştir. “Büyük Birader” figürü, yalnızca siyasal bir lideri değil, hukukun ne olduğuna ve nasıl uygulanacağına ilişkin üstün iradeyi temsil eder. Böylece hukuk, dışsal bir sınır olmaktan ziyade iktidarın içsel bir fonksiyonuna dönüşür.

Hukukun siyasallaşması tartışması da bu aşamada anlam kazanır. Siyasallaşma, hukukun normatif tarafsızlığını kaybederek siyasal rekabetin bir parçası haline gelmesi anlamına gelir. Bu durumda hukuk, çatışmaları çözen bağımsız bir mekanizma olmaktan çıkar; çatışmanın taraflarından biri haline gelir. Normların içeriğinden çok, o normların kim tarafından, hangi bağlamda ve hangi yorumla uygulandığı belirleyici olur. Bu da hukukun temel iddiası olan eşitlik ve öngörülebilirliği doğrudan tartışmalı hale getirir.

Bu sürecin ulaştığı en uç nokta, hukuk ile siyaset arasındaki ayrımın tamamen ortadan kalkmasıdır. Suçun tanımı davranıştan değil, iktidarın niyet okumasından türetilir; geçmiş, bugünkü siyasal ihtiyaca göre yeniden yazılabilir; gerçeklik, merkezi otoritenin söylemiyle sürekli güncellenir. Bu noktada artık hukukun siyasallaşmasından değil, hukukun tamamen siyasal iradeye indirgenmesinden söz edilir.

Türkiye bağlamında tartışma genellikle bu mutlaklık üzerinden değil, dereceli bir ilişki üzerinden yürütülmektedir. Hukuk sisteminin biçimsel yapısı, anayasal çerçeve ve yargı kurumları varlığını sürdürmektedir; ancak tartışma bu yapıların fiilî işleyişi üzerinedir. Özellikle yorum gücünün dağılımı, yargı bağımsızlığına ilişkin algılar ve benzer olayların farklı dönemlerde farklı sonuçlara bağlanabilmesi, siyasallaşma........

© mahfiegilmez.com