Woord van het jaar: gerontonomie

Student rechtsgeleerdheid en freelance onderzoeksjournalist

Dit begrip werd in 2023 geïntroduceerd door de politiek econoom Tim Vlandas van de Universiteit van Oxford, en is de afgelopen week veelvuldig in de media voorbijgekomen als mogelijke verklaring voor de extreme protesten in Frankrijk. Hiermee bedoelt Vlandas dat de ouderen in een samenleving de economische en politieke macht naar zich toetrekken, ten nadele van jongeren. Het idee dat deze verklaring correct is, wordt steeds breder gedeeld, waardoor het onwaarschijnlijk lijkt dat dergelijke protesten als in Frankrijk de komende jaren minder zullen worden. Wat is de oplossing?

Het begrip gerontonomie is afgeleid van het veel oudere en bredere begrip gerontocratie, een bestuursvorm waarbij de gehele autoriteit van een samenleving toekomt aan ouderen. Rond de eeuwwisseling treffen we de eerste belangrijke onderzoeken aan die waarschuwen voor een dergelijk systeem in onze samenleving.

Socioloog John A. Vincent had het over grey power, de groeiende invloed van ouderen in de vergrijzende samenleving. Met het werk van de Duitse economen Sinn en Uebelmesser in 2002 werd voor het eerst een concrete waarschuwing gepubliceerd voor een gerontocratie; de onderzoekers gaven als hypothese dat Duitsland na 2016 een gerontocratie zou worden. Een vergelijkbare waarschuwing werd in 2023 gepubliceerd in het onderzoek van de voornoemde heer Vlandas.

De hoofdzaken op een rijOm de oorzaak van deze gevangenname van politiek en financieel kapitaal door ouderen beter te duiden, is een overzichtelijk beeld van de gevolgen onontbeerlijk.

De benadeling van jongeren begint al op jonge leeftijd. De tabletverslaving van kinderen onder de twaalf is groot en de cognitieve achterstand die zij oplopen door de tekenfilmpjes van miljardenbedrijf CoComelon is eveneens aangetoond. Hoewel de taal- en rekenvaardigheid weer op het niveau is van vóór Corona, is deze nog steeds te laag, mede door de voornoemde oorzaken.

Bij aankomst op de middelbare school verergert de problematiek: de mentale gezondheid keldert, er is ernstige verslaving aan sociale media en vapes, waarbij jongeren doelbewust als doelgroep zijn geselecteerd om verslaafd te maken, en de PISA-scores dalen al bijna tien jaar lang bij alle vakken. Vooral de leesvaardigheid van leerlingen lijkt te verslechteren, terwijl dat juist een van de belangrijkste indicaties is van het succes als de leerling volwassen is, zowel qua opleidingsniveau, inkomen als geluk.

De benadeling wordt bij het aanbreken van de studententijd evenmin gestaakt; naast de lotgevallen van de pechgeneratie zijn de levenskosten voor studenten die na 2022 zijn begonnen met hun studie nog steeds hoog en is studentenhuisvesting duur en schaars. Ook het collegegeld is in de afgelopen tien jaar bijna 75 procent omhooggegaan.

Het merendeel van de ouders, en daardoor hun kinderen vaak ook, is nog steeds geïndoctrineerd met het idee dat hun kind afbrengen bij de universiteit het hoogsthaalbare is; alternatieve carrièrepaden worden wellicht niet meer als ‘mislukking’ betiteld, maar zijn thans secundair te noemen, terwijl we juist praktisch geschoolde mensen nodig hebben in onze economie.

Het ironische is wel dat deze ouders nog steeds een punt hebben: zonder hoger onderwijs zijn je kansen schaars in Nederland, zowel qua inkomen, huisvesting, persoonlijke ontwikkeling als huwelijkskeuze. De diplomamanie in onze maatschappij is een onderbelicht thema dat door een enkeling maar wordt aangekaart.

De gevolgen hiervan, mede gezien de ondervertegenwoordiging van praktisch geschoolden binnen het parlement en hoge overheidsfuncties, zo ook hun positie, met name die van jonge laagopgeleide mannen, binnen de liefdesmarkt, is zeer zorgwekkend........

© Joop