Türkiye’de emeklilerin ekonomik durumuyla ilgili tartışmalarda sık sık geçmişle bugün arasında karşılaştırma yapılıyor. Muhalefet çevrelerinde özellikle tekrarlanan iddialardan biri, eskiden bir kamu görevlisinin emekli ikramiyesiyle birkaç ev alabildiği, bugün ise aynı parayla bir evin yanına bile yaklaşılamadığıdır. Bugünkü emeklilerin ve emekli olacak kamu çalışanlarının konut karşısındaki satın alma gücünde çok ciddi bir gerileme olduğu doğrudur. Fakat “eskiden birkaç ev alınabiliyordu” şeklindeki genelleme mevcut tarihsel verilerle doğrulanmıyor. Sağlıklı bir siyasi tartışma için bugünkü gerçek problemi anlatırken geçmişi olduğundan daha parlak göstermemek gerekir.

Üniversite mezunu, 1/4 derecedeki ve 25 yıl hizmet etmiş bir memurun ikramiyesi ile Ankara’da orta gelir gruplarının yaşadığı bölgelerdeki ortalama konut fiyatlarını karşılaştıran eski veriler oldukça öğreticidir. 1982’de böyle bir memurun emekli ikramiyesi yaklaşık 1,49 konut değerindeydi. 1985’te oran 1,14’e, 1991’de 1,09’a ve 1996’da 1,01’e düştü. 2000 yılında emekli ikramiyesi artık bir konutun yaklaşık yüzde 72’sini, 2005’te ise yalnızca yüzde 33’ünü karşılayabiliyordu. Dolayısıyla gerilemenin yeni olmadığı açıktır. Daha 1992’de TBMM’de emekli ikramiyesinin eskiden orta halli bir daire almaya yettiği, artık aynı dairenin ancak bir bölümünü karşılayabildiği yönünde şikâyetler dile getiriliyordu.

Bugüne geldiğimizde durum daha da ağırlaşmıştır. 2026’da 30 yıl çalışmış öğretmen, hemşire veya şube müdürü düzeyindeki bir kamu görevlisinin emekli ikramiyesi yaklaşık 1,5 milyon TL civarındayken, ortalama konut fiyatları İstanbul’da yaklaşık 7 milyon, Ankara’da 4,5 milyon ve İzmir’de 6 milyon TL seviyesindedir. Buna göre ikramiye İstanbul’da ortalama bir konutun yaklaşık beşte birine, Ankara’da ise üçte birine denk gelmektedir. Problem gerçektir; fakat kökleri son birkaç yıla değil, onlarca yıl öncesine uzanmaktadır.

İngiltere, Almanya ve Fransa ile neden aynı karşılaştırmayı yapamıyoruz?

Türkiye ile Avrupa ülkelerini karşılaştırırken önemli bir kurumsal farklılığı gözden kaçırmamak gerekir. Türkiye’de özellikle Emekli Sandığına tabi kamu çalışanları bakımından uzun yıllar çalışmanın sonunda alınan emekli ikramiyesi, emekliliğe geçişte önemli bir toplu sermaye oluşturmuştur. İnsanlar bu parayı özellikle ev almak, mevcut evlerini tamamlamak veya borçlarını kapatmak için kullanmıştır.

İngiltere’de ise sistem farklıdır. Devlet emekli aylığının yanında işyeri ve özel emeklilik sistemleri bulunur. Kişiler özel emeklilik birikimlerinin genellikle yüzde 25’ine kadar olan bölümünü vergisiz toplu para olarak çekebilirler; mevcut kurallarda vergisiz toplu ödemenin genel üst sınırı 268.275 sterlindir. Fakat bu, Türkiye’deki gibi herkesin çalışma yılına ve son maaşına göre devletten aldığı standart bir emekli ikramiyesi değildir. Kişinin ne kadar özel emeklilik birikimi yaptığına bağlıdır.

Konut da İngiltere’de ucuz değildir. Haziran 2026 itibarıyla Birleşik Krallık’ta ortalama konut fiyatı........

© Hür Fikirler