Uyuşmazlık çözüm yöntemleri; alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri ve yargılama yapılan çözüm yöntemleri olarak kategorize edilir. Yargılama yapılan çözüm yöntemleri, öğretide farklı görüşler olmakla birlikte, devlet mahkemesi yargılaması ve tahkim olarak ikiye ayrılır.

Devlet mahkemesi yargılaması, yetkisini kanundan alırken; tahkim, yargılama yetkisini tarafların iradesinden alır. Devlet mahkemesi yargılamasında hakim yahut mahkeme heyeti (bundan sonra hakem olarak anılacaktır) ve yargılamanın yapılacağı mahkeme uyuşmazlıktan önce bellidir. Tahkimde ise tarafların seçtikleri yahut seçtirdikleri hakem ya da hakem kurulu (bundan sonra hakem kurulu olarak anılacaktır) görev alır. Hakem kurulunun görev alanı kanunla sınırlandırılmışken, hakim için böyle bir kısıtlama söz konusu değildir. Hakimce gerçekleştirilen bazı yargısal işlemlerin hakem kurulunca gerçekleştirilmesi mümkün değildir. Ancak tahkim, devlet yargılamasına göre daha az şekli ve usuli kurala tabi olduğundan esnek, hızlı ve basittir. Devlet mahkemesi yargılaması kural olarak aleniyken, tahkimde gizlilik esastır. Kural olarak, devlet mahkemesi yargılamasında istinaf ve temyiz yolu açıkken, tahkimde temyiz yolu kapatılmıştır. Ancak hakem kurulu kararının iptali talep edilebilir.

Geçici tedbir, yargılama sürecinde nihai karar verilene kadar geçecek sürede hakkın korunmasını sağlayan ve mevcut durumun muhafaza edilmesini amaçlayan hukuki bir koruma mekanizmasıdır. Bu çalışma kapsamında milletlerarası tahkim ve devlet mahkemesi yargılaması çerçevesinde geçici tedbirde yetki konusu incelenecektir.

II. MİLLETLERARASI TAHKİMDE GEÇİCİ TEDBİR

Milletlerarası Tahkim Kanunu (MTK) m. 1 uyarınca MTK’nın amacı, milletlerarası tahkime ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. MTK m. 2’de ise tahkime milletlerarası niteliğini kazandıran yabancılık unsuru açıklanmıştır. MTK m. 6’da ise “ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz” başlığı altında geçici tedbirler düzenlenmiştir. Öğretide ve Yargıtay kararlarında MTK m. 6’nın, tahkim yeri Türkiye olmasa, hatta uyuşmazlığın çözümü için MTK seçilmemiş olsa dahi uygulanabileceği kabul edilmektedir.

A. Geçici Tedbir Talebinin Zamanı ve Yetkili Makamlar

MTK m. 6/1 uyarınca tahkim yargılamasından önce yahut tahkim yargılaması sırasında mahkemeden ihtiyati tedbir yahut ihtiyati haciz isteminde bulunulması ve bu yönde karar verilmesi tahkim anlaşmasına aykırılık anlamına gelmez. Başka bir ifadeyle, tahkim yargılamasından önce yahut tahkim yargılaması sırasında hakem kurulundan yahut mahkemeden geçici tedbir talebinde bulunmak mümkündür.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin E. 2022/3529, K. 2022/4699 ve T. 12.10.2022 tarihli kararında da belirtildiği üzere, "bir kısım geçici hukuki koruma önlemleri devletin cebri icra yetkisi ile yerine getirilmesi açısından mahkemeye başvuruyu zorunlu kılmaktadır". Öte yandan, taraflarca kurumsal tahkim seçilmişse geçici tedbir talebi acil durum hakemi tarafından değerlendirilir.

B. Hakem Kurulunun Geçici Tedbir Yetkisinin Kapsamı ve Sınırları

MTK m. 6/2 uyarınca, mahkemeden farklı olarak hakem kurulu; cebri icra organları yahut diğer resmi makamlar tarafından yerine getirilmesi gereken ya da üçüncü kişileri bağlayan geçici tedbirlere karar........

© Hukuki Haber