SPK'nın 131 yatırım fonunu tasfiye sürecine alması, yüksek riskli hisse ve serbest fonların yanı sıra risk değeri 1 veya 2 olan para piyasası fonlarının yatırımcılarını da belirsizlikle karşı karşıya bıraktı. Mevzuat, fon malvarlığını portföy yönetim şirketinin malvarlığından ayırıyor; ancak bu koruma, yatırımcının parasının aynı tutarda ve hemen ödeneceği anlamına gelmiyor. TP2, PRY ve diğer para piyasası fonlarında asıl belirleyici, portföydeki varlıkların ne kadarının hangi sürede ve hangi değer üzerinden nakde dönüşeceği olacak.

Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) 17 Eylül'de yedi portföy yönetim şirketine ait 131 yatırım fonunun tasfiyesine karar vermesi, Türkiye'deki fon yatırımcılarının daha önce bu ölçekte karşılaşmadığı bir süreci başlattı. SPK, 23 Eylül'de yaptığı son açıklamada tasfiye kapsamındaki fonlarda 455 bin 758 tekil yatırımcı bulunduğunu bildirdi. Böylece ilk günlerde kamuoyuna yansıyan daha düşük yatırımcı sayıları da resmî olarak güncellenmiş oldu.

Tasfiye listesinde yalnızca yüksek riskli hisse senedi veya serbest fonlar bulunmuyor. Günlük nakit yönetimi amacıyla kullanılan ve risk göstergeleri oldukça düşük olan Tera Portföy Para Piyasası (TL) Fonu (TP2), Pusula Portföy Para Piyasası (TL) Fonu (PRY), Pusula Portföy İkinci Para Piyasası (TL) Fonu (PNU), Hedef Portföy Para Piyasası (TL) Fonu (HYV) gibi para piyasası fonları da tasfiye kapsamına alındı. Listede başka para piyasası ve para piyasası serbest fonları da bulunuyor.

Bu nedenle yüz binlerce yatırımcı bakımından temel sorular: Düşük riskli bir para piyasası fonundaki para ne olacak, ne zaman ödenecek ve anaparada kayıp yaşanabilir mi? Böyle bir kayıp fonun kötü yönetiminden kaynaklanmışsa zarar portföy yönetim şirketinden istenebilir mi?

Kısa cevap şu: Tasfiye, fonun malvarlığının ortadan kalktığı veya yatırımcının parasının kaybolduğu anlamına gelmiyor. Ancak yatırım fonu mevduat değildir; anapara ve belirli tarihte ödeme garantisi de bulunmuyor. Para piyasası fonlarının yapısı, hisse yoğun fonlara göre yatırımcı lehine önemli bir avantaj sağlıyor; fakat tasfiye tamamlanmadan yüzde 100 geri ödeme garantisi vermek mümkün değil.

Fon tasfiye edilince şirketin borçları yatırımcının parasına gider mi?

Buradaki en önemli hukuki güvence 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 53. maddesinde bulunuyor.

Kanuna göre yatırım fonunun malvarlığı, hem fon yönetim şirketinin hem de portföy saklama hizmeti veren kuruluşun malvarlığından ayrı. Fon malvarlığı, kanunda belirtilen sınırlı işlemler dışında teminat gösterilemiyor veya rehnedilemiyor; yönetici ya da saklama kuruluşunun durumu bozulsa dahi başka amaçla kullanılamıyor, haczedilemiyor ve iflas masasına dahil edilemiyor. Kanun ayrıca fon malvarlığının tasfiyesi halinde ödemenin katılma payı sahiplerine yapılmasını öngörüyor.

Bu nedenle portföy yönetim şirketinin mali durumu ile fon portföyündeki varlıkların durumu birbirine karıştırılmamalı. Bir portföy yönetim şirketinin borcu, kural olarak fon yatırımcısına ait malvarlığından karşılanamaz.

Ancak bu hukuki ayrılık başka bir şeyi garanti etmiyor: Fon portföyünde kayıtlı bir varlığın, tasfiye sırasında son açıklanan değerinden mutlaka nakde dönüşeceğini.

Örneğin fondaki bir alacağın tahsilinde sorun çıkması, özel sektör borçlanma aracının ihraççısının ödeme güçlüğüne düşmesi veya likit olmayan bir varlığın ancak önemli fiyat indirimiyle satılabilmesi halinde tasfiye sonunda gerçekleşen değer, daha önce hesaplanan fon değerinden farklı olabilir.

Dolayısıyla “fon malvarlığı korunuyor” ile “yatırımcı anaparasını eksiksiz ve hemen geri alacak” aynı şey değil.

Parayı İş Bankası ve Ziraat Bankası mı ödeyecek?

SPK'nın tasfiye düzenlemesi bu konuda da önemli bir ayrım içeriyor.

Tera Portföy'ün fonlarının portföy saklayıcısı ve tasfiye sürecini yürütmekle yetkili kuruluş olarak Türkiye İş Bankası, diğer altı portföy yönetim şirketinin fonları bakımından ise Ziraat Bankası görevlendirildi. Bankalar MKK kayıtlarıyla yatırımcıların paylarını, varsa rehin, haciz ve diğer kısıtlamaları, fonların borç ve alacaklarını ve gerçekleşmemiş emirleri karşılaştıracak; ardından fon portföyündeki varlıkların nakde dönüştürülmesini yönetecek.

Bu görevlendirme, iki bankanın yatırımcıya kendi bilançosundan anapara garantisi verdiği anlamına gelmiyor.

SPK kararındaki sistem esas olarak fonun kendi malvarlığının nakde çevrilmesine ve elde edilen paranın yatırımcılara dağıtılmasına dayanıyor. Bankalar finansal varlıkları yatırımcı menfaatini, piyasa derinliğini ve likidite koşullarını gözeterek satabilecek. Belirli vadeye sahip ters repo, para piyasası işlemleri, vadeli mevduat ve katılma hesabı gibi araçlardan ise vade sonunda gelen nakit kullanılabilecek.

Üstelik yatırımcıların bütün tasfiyenin sonunu beklemesi gerekmiyor. Karara göre bankalar, kendi belirleyecekleri dönemlerde oluşan nakdi yatırımcıların katılma payı oranında bireysel saklama hesaplarına aktarabilecek.

Bu imkân, özellikle para piyasası fonları açısından tasfiye sürecinin en önemli unsurlarından biri olabilir.

Altı ay boyunca para ödenmeyecek mi?

Hayır. SPK'nın 20 Eylül tarihli kararıyla ilk olarak üç ay belirlenen tasfiye süresi altı aya çıkarıldı, ancak Kurul açıkça bunun tasfiyenin mutlaka altı ay sürmesi anlamına gelmediğini bildirdi.

Değişikliğin amacı, portföy yapısı ve piyasa koşulları dikkate alınarak fon varlıklarının mümkün olduğunca uygun koşullarda nakde çevrilebilmesine zaman tanımak. Koşullar uygun olduğunda tasfiye daha erken tamamlanabilecek.

Bu nedenle “yatırımcı parasını altı ay alamayacak” sonucu da, “birkaç gün içinde herkesin parası ödenecek” beklentisi de mevcut düzenlemeden çıkarılamıyor.

Altı ay tasfiye için tanınan üst süre; yatırımcının fiilen ne zaman ve ne kadar ödeme alacağı ise portföydeki varlıkların nakde dönüşmesine ve yapılacak ara dağıtımlara bağlı.

Bu nokta, para piyasası fonlarının günlük hayatta nasıl kullanıldığı düşünüldüğünde yalnız teknik bir ayrıntı değil.

Para piyasası fonu hukuken vadesiz mevduat değil. Buna rağmen birçok yatırımcı açısından fiilen günlük nakdin tutulduğu, ihtiyaç halinde aynı gün veya çok kısa sürede paraya çevrilebildiği bir araç olarak kullanılıyor.

Maaşından ayırdığı parayı ay boyunca para piyasası fonunda tutup kredi kartı borcunu son ödeme gününde kapatmayı alışkanlık haline getiren bir memur düşünelim. Fonun tasfiyeye alınması halinde bu yatırımcının sorunu yalnız “Altı ay sonunda paramdan ne kadarı dönecek?” sorusu değildir. Birkaç gün içinde kullanmayı planladığı paraya ulaşamaması, kredi kartı borcunun gecikmesine, faiz ve diğer yükümlülüklerle karşılaşmasına yol açabilir.

Benzer durum ticari hayatta daha ağır sonuçlar doğurabilir. Tahsil ettiği parayı birkaç günlüğüne para piyasası fonunda değerlendiren ve vadesi geldiğinde çekini, senedini, vergisini, ücretleri veya tedarikçi ödemesini buradan karşılamayı planlayan bir tacir açısından fondaki para teorik olarak mevcut olsa bile zamanında kullanılamayan nakit, işletme sermayesi açığına dönüşebilir. Çekin karşılıksız kalması veya zincirleme ödeme sıkıntısı yaşanması, fonda oluşabilecek nihai değer kaybından çok daha geniş sonuçlar yaratabilir.

Tam da bu nedenle SPK kararının tasfiye sonuna kadar beklemek yerine nakde dönüşen varlıkların belirli dönemlerde yatırımcılara kısmen dağıtılmasına imkân vermesi önem taşıyor.

Kısmi ödeme, örneğin yatırımcının parasının tamamına ulaşmasını sağlamasa bile kredi kartı borcunu, ticari çekini veya acil nakit ihtiyacını karşılamasına yardımcı olabilir. Başka bir ifadeyle tasfiye sürecinin başarısı yalnızca “sonunda yatırımcının parasının yüzde kaçı ödendi?” sorusuyla ölçülmemeli. Paranın hangi hızla yatırımcıya geri döndüğü de en az nihai ödeme oranı kadar önemli.

Özellikle günlük likidite amacıyla kullanılan para piyasası fonlarında erken ve düzenli ara ödemeler, tasfiyenin yatırımcı üzerindeki ikincil zararlarını ciddi ölçüde azaltabilir.

Para piyasası fonu yatırımcısının durumu neden farklı?

Para piyasası fonlarının yatırımcı açısından en önemli avantajı portföy yapılarından kaynaklanıyor.

SPK düzenlemelerine göre para piyasası şemsiye fonlarının portföyünün tamamı, vadesine en fazla 184 gün kalmış likiditesi yüksek para ve sermaye piyasası araçlarından oluşmak zorunda. Portföyün günlük hesaplanan ağırlıklı ortalama vadesi ise en fazla 45 gün olabiliyor.

Bu yapı, bir para piyasası fonunu büyük ölçüde likit olmayan veya sınırlı işlem gören hisselere yatırım yapan bir hisse senedi serbest fonundan önemli ölçüde ayırıyor.

Hisse yoğun bir........

© Hukuki Haber