SİGORTA ŞİRKETİNİN VARLIKLARININ BLOKE EDİLMESİ HÂLİNDE SİGORTALI ALACAKLARININ HUKUKİ DURUMU

5684 Sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 17, 20 ve 14. Maddeleri Çerçevesinde Bloke, Ruhsat İptali ve Güvence Hesabı Ayrımı

Bir sigorta şirketinin malî bünyesine ilişkin idarî tedbir haberleri kamuoyuna yansıdığında, o şirkette poliçesi bulunan ya da o şirketten tazminat bekleyen kişilerde tipik bir tepki ortaya çıkar: poliçenin geçersiz hâle geldiği, dosyanın "yandığı", artık yapılacak bir şey kalmadığı düşüncesi. Eylül 2026'da Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu'nun (SEDDK) bir sigorta şirketinin finansal kuruluşlardaki parasal varlıklarının Kurum lehine bloke edilmesine ilişkin kararı, bu tartışmayı yeniden gündeme taşımıştır.

Oysa 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu, malî bünye zaafiyeti hâlinde uygulanacak tedbirleri kademeli bir yapı içinde düzenlemiş ve bu kademelerin her birine farklı hukukî sonuçlar bağlamıştır. Uygulamada en sık karıştırılan üç kavram; varlıkların blokesi, ruhsatın iptali ve iflastır. Bu üç hâl birbirinin yerine kullanılamaz; sigortalının hangi hukukî yola başvuracağı da doğrudan hangi kademede bulunulduğuna bağlıdır.

Bu çalışmada, varlıkların bloke edilmesinin sigorta sözleşmesine ve sigortalı alacaklarına etkisi; teminat rejiminin sigortalıya sağladığı ayrıcalık; Güvence Hesabı'na başvuru şartlarının ne zaman doğduğu ve derdest tahkim ile dava dosyalarının akıbeti ele alınacaktır.

I. MALÎ BÜNYE TEDBİRLERİNİN KADEMELİ YAPISI

5684 sayılı Kanun'un 20. maddesi, malî bünyenin sigortalıların hak ve menfaatlerini tehlikeye düşürecek derecede zayıflaması hâlinde uygulanacak tedbirleri üç kademede düzenlemektedir.

Birinci kademede (m. 20/1) idare, şirketten iyileştirme planı sunulmasını, sermayenin artırılmasını, kâr dağıtımının durdurulmasını, ilave teminat tesis edilmesini ya da varlıkların elden çıkarılmasının durdurulmasını isteyebilir. Bu aşama, şirketin faaliyetine doğrudan müdahale içermeyen, düzeltici nitelikte tedbirlerden oluşur.

İkinci kademede (m. 20/2) idare, sigorta portföyünü teminat ve karşılıklarıyla birlikte başka bir şirkete devretmeye; devralacak şirket bulunamaması hâlinde portföyün idaresini Güvence Hesabı'na bırakmaya ya da portföyün tasfiyesine yönelik her türlü tedbiri almaya yetkilidir. Aynı fıkra uyarınca portföyün sınırlandırılması, yönetim veya denetim kurulu üyelerinin görevden alınarak yerlerine atama yapılması yahut yönetimin kayyıma devri de mümkündür.

Üçüncü kademe (m. 20/3) ise en ağır tedbirleri içerir. Bu fıkraya göre, öngörülen tedbirlerin uygulanmaması veya uygulanamayacağının anlaşılması, şirketin ödemelerini tatil etmesi, sigortalılara olan yükümlülüklerini yerine getirememesi veya özkaynakların minimum garanti fonunun altına düşmesi hâlinde idare; yeni sigorta sözleşmesi akdetme ve temdit yetkisini kaldırmaya, ruhsatları iptal etmeye ve varlıkları bloke etmeye yetkilidir.

Dikkat edilmesi gereken nokta, m. 20/3'te sayılan üç yetkinin birbirinden bağımsız biçimde kullanılabilmesidir. Varlıkların bloke edilmesi, zorunlu olarak ruhsat iptalini ya da yeni sözleşme yapma yetkisinin kaldırılmasını beraberinde getirmez. Nitekim uygulamada, ruhsat iptaline gidilmeksizin yalnızca parasal varlıkların bloke edildiği kararlar verilebilmektedir. Bu ayrım, aşağıda görüleceği üzere Güvence Hesabı'na başvuru bakımından belirleyicidir.

II. BLOKENİN SİGORTA SÖZLEŞMESİNE ETKİSİ

Varlıkların bloke edilmesi, idarenin şirketin malvarlığı üzerinde tasarrufu sınırlayan bir denetim tedbiridir. Bu tedbir, sigorta ettiren ile sigortacı arasındaki sözleşme ilişkisine doğrudan son vermez. Poliçe, süresi içinde ve şartları dâhilinde geçerliliğini korur; rizikonun gerçekleşmesi hâlinde sigortacının tazminat ödeme borcu doğmaya devam eder.

Bloke kararının pratik etkisi, borcun varlığında değil, ifasında kendini gösterir. Şirketin banka hesaplarındaki ve menkul kıymetlerindeki tasarruf yetkisi sınırlandığından, hasar ödemelerinde fiilî bir durma yaşanması olağandır. Ancak bu durum, sigortalının alacağını hukuken ortadan kaldırmaz; yalnızca tahsil aşamasını zorlaştırır. Bu ayrım, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin işlemeye devam ettiği gözetildiğinde büyük önem taşır: "nasıl olsa ödeyemiyor" düşüncesiyle başvuru ve dava yollarının geciktirilmesi, alacağın esastan kaybına yol açabilir.

III. TEMİNAT REJİMİ: SİGORTALIYA TANINAN AYRICALIK

Kamuoyunda bloke kararlarının sigortalı aleyhine sonuç doğurduğu yönünde bir algı bulunsa da, Kanun'un teminat rejimi tam tersi bir mantık üzerine kuruludur. 5684 sayılı Kanun'un 17.........

© Hukuki Haber