Türkiye’de çalışma hayatında bazı cümleler vardır ki, neredeyse herkesin kulağına en az bir kez çalınmıştır. Bunların başında da şu ifade gelir: “Önce bir deneme süresi olsun, sonra sigortanı yaparız.” İlk bakışta sıradan, hatta normal gibi görünen bu cümle aslında çalışma hayatının en yaygın hak ihlallerinden birinin başlangıcıdır. Çünkü hukuken “deneme süresi” vardır ama “deneme süresinde sigortasız çalışma” diye bir kavram yoktur.

Ne var ki uygulamada bu gerçek çoğu zaman bilinmez ya da bilinmesine rağmen görmezden gelinir. İş arayan gençlerin, yeni mezunların, ekonomik sıkıntı içindeki insanların karşısına sık sık bu teklif çıkar. “Bir süre sigortasız çalış, seni deniyoruz” denir. Bazen birkaç gün, bazen birkaç hafta, bazen de bir ay boyunca sigortasız çalıştırılan insanlar vardır. Bu süre sonunda ise çoğu zaman işverenin kararı değişir ve işçi kapının önüne konulur. Ortada ne sigorta kaydı vardır ne de çalışılan günleri gösteren resmi bir belge.

Oysa mevzuat son derece açıktır. Bir işçi fiilen çalışmaya başladığı andan itibaren sigortalı olmak zorundadır. İşverenin görevi de çalışanı işe başladığı gün itibarıyla Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirmek ve primlerini yatırmaktır. Deneme süresi, iş sözleşmesinin taraflara tanıdığı bir değerlendirme dönemidir. İşveren de işçi de bu süre içinde sözleşmeyi daha kolay sona erdirebilir. Ancak bu durum, işçinin sosyal güvenlik hakkını ortadan kaldırmaz. Deneme süresi, sigortasız çalıştırma için bir istisna değildir.

Buna rağmen Türkiye’de deneme süresi kavramı çoğu zaman bir istismar aracına dönüşmüş durumdadır. Özellikle küçük işletmelerde, hizmet sektöründe ve genç çalışanların yoğun olduğu iş alanlarında........

© HalkTV