21. yüzyılda, başta küreselleşme süreçleri olmak üzere, etno-milliyetçi ‘ayrılıkçı talepler’, ‘ulus-ötesi hareketler’ ve ‘kırılgan/çökmüş devletler’ gibi yeni devlet sınıflandırmaları, ulus-devlet ve egemenliğiyle özdeşleştirilen Westphalia devlet sisteminin sorgulanmasına yol açmıştır. 

Mevcut modern uluslararası ilişkiler düzeninin ve modern ulus devletin Avrupa’da 30 Yıl Savaşları’nı sona erdiren Westphalia Barış Antlaşması (1648) ile sembolleştiği kabul edilmektedir. 

Uluslararası ilişkiler biliminde temel olarak Westphalia Barış Antlaşması’la kadim devlet anlayışı, ulus-devlet fikrine dönüştüğü ifade edilmektedir; modern ulus devlet, meşruiyetinin ve egemenliğinin kaynağını ulustan alan merkezi siyasi ve toplumsal örgütlenme biçimi şeklinde tanımlanıyor. 

İran’a ABD/İsrail saldırısı başta olmak üzere uluslararası ilişkilerdeki gelişmeleri doğru okuyabilmek için geniş bir perspektiften bakmak gerekiyor.

MODERN ULUS-DEVLETİN ÖZELLİKLERİ

Westphalia devlet sistemi içinde modern ulus-devletin egemenlik, devletlerin eşitliği, merkezileşme ve ülkesellik (territoriality-toprak bütünlüğü) olarak dört temel özelliğinden bahsedilmektedir.  

Egemenlik, devletlerin kendi toprak sınırlarında iç ve dış işlerini belirmede tek ve en yüksek otorite olmasını; meşru şiddet (asker ve polis teşkilatları) tekeline sahip olmasını; kanun yapma ve uygulama yetkisini elinde bulundurmasını; ve iktidarına herhangi bir müdahale olmamasını ifade ederken; egemenliğin en başat unsurlarından olan ülkesellik, coğrafi ve jeopolitik sınırlarını ifade etmektedir.

Devletlerin eşitliği, devletlerin uluslararası hukuk çerçevesinde hakları ve sorumlulukları bakımından eşit olmasıdır. Merkezileşme ise devletin içindeki bütün siyasal faaliyetlerinin devletten kaynaklı ya da ona referansla gerçekleşmesi, otorite ve iktidarın kralın ve devletinin tekelinde bulunmasıdır.  

Batı ve Kuzey Avrupa kökenli Westphalia devlet sistemi, 2. Dünya Savaşı’ndan sonra Afrika, Asya ve Orta Doğu sömürgelerinin bağımsızlıklarını kazanmasıyla Avrupa dışına yayılmaya başladı. Yine Soğuk Savaş’ın sona ermesiyle dağılan Sovyetler Birliği’nde (15 devlete bölündü) ve Doğu ve Güney Avrupa’da (Çekoslovakya,........

© Haber7