Türkiye’nin kooperatif alanında köklü bir dönüşüme ihtiyacı var. Bugünkü sistem, siyasi kayırmacılık ağlarının elinde. Çiftçi, besici ve yurttaş ortak varlıkların özelleştirilmesi, tekellerin piyasayı yutması ve gıda-tarım düzeninin finans sektörünün oyuncağına dönüşmesi karşısında eziliyor. AKP iktidarı bu yapısal bozukluğu, siyasi sadakat devşirmek için kullanıyor.

Kooperatiflerin İçini Kim Boşalttı?

Türkiye’de gıda-tarım kooperatifçiliği, tarihsel süreç içinde bir taraftan devletin tepeden müdahaleci politikalarıyla, öbür taraftan serbest piyasanın yıkıcı etkileriyle sıkıştırıldı. Melez ve büyük ölçüde işlevsiz bir yapıya dönüştü. Kırk yıllık piyasacı reform ve siyasi kayırmacılık bu sistemin içini boşalttı. Kooperatife üye olan çiftçi, toplantıda dışlanıyor. Kooperatifi yönetenler kayırmacılık ağıyla iktidara bağlı.

Aslında sorun piyasacı reformdan önce de vardı. Reform onu derinleştirdi. Kooperatifler Osmanlı döneminden Cumhuriyet’e kadar devlet tarafından alet olarak kullanıldı. Üyelerin sahip olduğu kuruluşlar olarak değil, hükümet programlarının uygulama kanalları olarak çalıştırıldı.

Sonuç ortada: Kooperatif sistemi üç ayrı bakanlık arasında parçalandı. Birbiriyle çelişen, tutarsız bir mevzuatla boşlukta bırakıldı. Yöneticiler nitelikli yönetim becerisinden yoksun kaldı. Dolandırıcılık ve varlıklara el koyma vakaları sıradanlaştı.

AKP iktidarında kayırmacılık ağları gıda-tarım sistemine özellikle etkili biçimde sızdı. AKP’nin kayırmacılık ağları, kendisinden önceki iktidarlara göre hem nitelik hem nicelik olarak daha güçlü hale geldi. Kooperatifler, demokratik özyönetim mekanları olmaktan çıkıp siyasi ödül dağıtım noktalarına dönüştü. Piyasacı politikalar, seçici sosyal programlar ve kredi erişimiyle birleşerek kırsal siyasi sadakatin sürmesini sağladı.

Peki bu düzeni kim değiştirecek? Çiftçi, besici, mevsimlik tarım işçisi, köyünde kalan genç kadın, marketteki yurttaş. Hepsinin talebi aslında aynı kapıya........

© Gerçek Gündem